رشد کودک یک فرایند تدریجی است که نیاز به صبوری دارد. همه کودکان حتی دو قلوها ممکن است در زمانهای متفاوتی راه بیافتند. اما رمز زودتر راهافتادن برخی کودکان از همسالان دیگرش چیست؟ آیا میتوانیم با تمرینات و تکنیکهای مناسب به آنها کمک کنیم تا این گامهای طلایی را سریعتر بردارند؟
خوب است بدانید، اکثر کودکان اولین قدمهای خود را بین 12 تا 15 ماهگی برمیدارند و تا 18 ماهگی، 75 درصد از کودکان بهتنهایی میتوانند راه بروند. اما راهکارهایی وجود دارد که با تقویت عضلات و بهبود تعادل همراه با بازیهای خلاقانه به کودکان انگیزه میدهد تا با اعتماد به نفس بیشتری زودتر راه بروند.
چرا بعضی کودکان زودتر راه میروند؟ رازها و رمزها
چرا برخی از کودکان بهمحض 10 ماهگی شروع به راهرفتن میکنند، درحالیکه برخی دیگر تا 18 ماهگی هم این کار را انجام نمیدهند؟ چه عواملی باعث میشود که برخی کودکان زودتر از بقیه راه بیفتند؟ این پرسش، دغدغه بسیاری از والدین است. در این بخش، به بررسی عوامل مؤثر بر زود راه رفتن کودکان پرداخته میشود.
رمز اول: ترکیب تمرینات تقویت عضلات و فعالیتهای تعادلی
کودکان به طور طبیعی نسبت به عدم تعادل حساس هستند. کودکانی که دارای قدرت عضلانی بیشتری هستند و به طور طبیعی تعادل بهتری دارند، سریعتر راهرفتن را یاد میگیرند.
در زیر، تمرینات ساده و مؤثر برای تقویت عضلات و بهبود تعادل پای کودک به همراه توضیحات آورده شده است. این تمرینات میتوانند در بهبود مهارتهای حرکتی و زود راهرفتن کودکان مؤثر باشند.
ایستادن با حمایت
کودک را تشویق کنید تا با استفاده از یک تکیهگاه محکم (مانند مبل یا دیوار) بایستد. میتوانید دستانش را بگیرید تا به او کمک کنید. کودک که تا الان به واسطه چهاردستوپا رفتن وزنش روی دستهایش نیز بود، یاد میگیرد وزنش را روی پاها منتقل کند. این کار باعث تقویت عضلات ران، ساق و کمر او میشود. همچنین، تمرین حفظ تعادل را در حین ایستادن تجربه میکند که بهتدریج باعث میشود بتواند با تکیه کمتر و تلاش بیشتر، بهصورت مستقل بایستد و برای مراحل بعدی مانند گام برداشتن آماده شود.
بالا و پایین رفتن از پله (با نظارت)
با نظارت و حمایت و درحالیکه پلهها را با کفپوش نرم پوشاندهاید، کودک را تشویق کنید که از پلهها بالا و پایین برود.
در این تمرین، کودک هنگام بالا و پایینرفتن از پلهها، عضلات ران، ساق و کف پا را درگیر میکند و بهتدریج این عضلات قویتر میشوند. او همچنین یاد میگیرد که وزن بدنش را به طور متعادل بین هر دو پا توزیع کند. این کار حس تعادل و هماهنگی حرکتی او را تقویت میکند و در نهایت، تواناییاش برای برداشتن گامهای پایدار و متعادل در مسیرهای صاف نیز افزایش مییابد.
حرکت به سمت اشیاء
اسباببازیهای جذاب را در مکانهای مختلف قرار دهید و کودک را تشویق کنید که به سمت آنها حرکت کند. حرکت به سمت اشیا به کودک انگیزه میدهد تا برای رسیدن به هدف، بدنش را حرکت دهد.
در این تمرین کودک سعی میکند با استفاده از حرکات خزیدن، چهاردستوپا رفتن، یا حتی گام برداشتن، به هدف نزدیک شود. این حرکات باعث تقویت عضلات پا و بالاتنه میشود و هماهنگی حرکتی و حس تعادل او را بهبود میبخشد. همچنین، با دستیابی به هر اسباببازی، اعتمادبهنفس و انگیزه او برای انجام کارها بهتنهایی افزایش پیدا میکند.
ماساژ
بادقت و آرامش، پاهای کودک را در دست بگیرید. با استفاده از انگشتان خود، عضلات پا و ساق پا را بهآرامی ماساژ دهید. این کار میتواند شامل حرکات دایرهای، فشار ملایم و کششهای آرام باشد. میتوانید از پایین پا به سمت بالا (ساق و ران) ماساژ دهید.
ماساژ، علاوه بر افزایش جریان خون در عضلات پا و ساق، باعث رهایی از تنشها و استرسهای عضلانی میشود و پاهای کودک را آماده میکند تا هنگام ایستادن و برداشتن اولین قدمها، راحتتر و با انعطاف بیشتری حرکت کنند.
ایستادن و خم کردن زانو
درحالیکه کودک به یک تکیهگاه محکم تکیه داده است، او را تشویق کنید که زانوهایش را کمی خم کند و به حالت نیمهخیز درآید. این تمرین به تقویت عضلات پا و بهبود تعادل کمک میکند.
در این تمرین، کودک باتکیهبر یک سطح محکم و خمکردن زانوها، عضلات ران، ساق و زانو را درگیر میکند و بهتدریج این عضلات قویتر و پایدارتر میشوند. این حرکت به کودک کمک میکند تا درک بهتری از کنترل بدن و توزیع وزن خود پیدا کند و مهارت خم و راست کردن زانوها را یاد بگیرد. این آمادگی عضلانی و تعادل به او اجازه میدهد تا هنگام برداشتن اولین قدمها، بتواند بهخوبی روی پاهای خود بایستد و مدام سقوط نکند.
رقص در حالت ایستاده
موسیقی ملایم پخش کنید و از کودک بخواهید که در حالت ایستاده برقصد. میتوانید با حرکات ساده به او نشان دهید که چگونه پاهایش را حرکت دهد.
با پخش موسیقی و انجام حرکات ساده، کودک با تقلید از حرکات والدین، پاهای خود را به جلو، عقب یا طرفین حرکت میدهد. این حرکات به تقویت عضلات ران و ساق او کمک کرده و حس تعادل او را بهبود میبخشد. همچنین، کودک با هماهنگکردن حرکات دستوپا، مهارتهای هماهنگی را میآموزد که برای حفظ تعادل هنگام راهرفتن ضروری هستند. این فعالیت جذاب و لذتبخش بهتدریج به تقویت اعتمادبهنفس او برای حرکت مستقلانه کمک میکند.
بازی با توپ نرم
با استفاده از یک توپ نرم، از کودک بخواهید که با پاهایش توپ را هل دهد یا آن را به سمت شما پرتاب کند. وقتی کودک توپ را با پاهایش هل میدهد یا به سمت شما پرتاب میکند، عضلات پا، ران و زانو درگیر میشوند و قدرت و استحکام آنها افزایش مییابد.
همچنین، این تمرین به کودک کمک میکند تا هماهنگی بین چشم و دستوپا را بهبود بخشد که در برداشتن گامهای دقیق و هماهنگ هنگام راهرفتن بسیار مؤثر است. این فعالیت همچنین باعث افزایش تمرکز و توجه به هدف میشود که به او در حفظ تعادل و پیشبینی حرکات بعدی در مسیر راهرفتن کمک میکند.
نشستن و بلند شدن
کودک را تشویق کنید که از حالت نشسته به ایستاده درآید. میتوانید از او بخواهید که با کمک شما یا یک تکیهگاه بایستد.
در این تمرین، وقتی کودک از حالت نشسته تلاش میکند بایستد، با درگیرشدن عضلات ران، ساق پا و کمر، قدرت بیشتری پیدا میکند. کودک یاد میگیرد که چگونه وزن بدنش را از حالت نشسته به ایستاده منتقل کند و تعادل خود را همچنان در طول این حرکت حفظ کند. این فرایند باعث میشود که هماهنگی و کنترل بدن کودک بهبودیافته و در نهایت او بتواند بهتنهایی بایستد.
ایستادن بر روی نوک پا
کودک را تشویق کنید که بر روی نوک پاها بایستد و سپس برگردد. میتوانید دستانش را بگیرید تا در حفظ تعادل به او کمک کنید. در این تمرین، کودک با ایستادن بر روی نوک پاها، عضلات ساق و کف پا را فعال میکند که به تقویت این عضلات کمک میکند. با حرکت از نوک پا به حالت عادی، کودک تعادل و توانایی کنترل تغییرات وزن خود را تمرین میکند.
کاهش و افزایش ارتفاع
از کودک بخواهید که بهآرامی روی یک سطح نرم (مانند بالش) بالا برود و سپس بهآرامی پایین بیاید. در این تمرین، عضلات ران، ساق و کف پا را به کار میگیرد و آنها را قویتر میکند.
این حرکت همچنین به او کمک میکند تا حس تعادل خود را در حین جابهجایی وزن در جهتهای مختلف بهبود دهد. ازآنجاکه این فعالیت نیاز به تمرکز و هماهنگی دارد، کودک یاد میگیرد که حرکات خود را بادقت بیشتری کنترل کند در نتیجه گامهای متعادلتر بردارد.
رمز دوم: فراهمکردن محیط ایدهآل و تشویقکننده
کودکانی که در محیطهای فعال و پرجنبوجوش قرار دارند و به فعالیتهای بدنی تشویق میشوند، زودتر راه میافتند. چگونه عوامل محیطی میتواند در راهافتادن کودکان مؤثر باشد؟ آیا فضای داخلی خانه میتواند کودکان را تشویق کند که راه بروند یا باعث شود از راهرفتن بترسند؟
شاید به نظر برسد ترس از شکست در کودکان چندماهه به شکلی که بزرگترها آن را درک میکنند، معنی ندارد، اما احساس ناامنی یا ترس از تجربههای ناخوشایند نیز میتواند در این سن شکل بگیرد. اگر کودک هنگام تلاش برای یادگیری یک مهارت، مثل ایستادن و راهرفتن، زمین بخورد و یا دچار ناراحتی شود، ممکن است از تکرار آن حرکت خودداری کند. در زیر عواملی که تشویق میکند کودک زودتر راه برود توضیح داده میشود.
فضای امن برای کاوش
مهمترین و ابتداییترین اقدام برای تشویق کودک به زود راهرفتن اینست که کودک احساس امنیت کند و از راهرفتن نترسد. اقدامات زیر در عین سادهبودن میتواند مؤثر باشد.
- کفپوش نرم: از تشکهای فومی قابل اتصال یا فرشهای نرم برای ایجاد فضایی گرمونرم استفاده کنید که کودکتان بتواند باوجود زمینخوردن، ایستادن و راهرفتن را تمرین کند. اگر پله داخل فضای خانه وجود دارد لبههای آن را مخصوصاً با موکت بپوشانید تا در صورت برخورد، کودک بهخاطر ترس از آسیبدیدن دست از راهرفتن نکشد.
- مسیرهای واضح: اطمینان حاصل کنید که مسیرهای واضح و پهن بدون شلوغی و اشیا تیز برای تشویق حرکت و کنکاش وجود دارد.
- مبلمان یا نیمکتهای کوتاه و محکم: مبلمانی راحت و پایدار انتخاب کنید که بهسادگی واژگون نشوند تا کودک بتواند برای ایستادن به آنها تکیه کند. از میزهای شیشهای یا نیمکتهای تاشو که ممکن است خطرناک باشند، پرهیز کنید. میزهای کوتاه و محکم نیز گزینههای مناسبی هستند؛ کودک میتواند در حین تمرین راهرفتن به آنها تکیه کند و رفع خستگی کند. همچنین، با ایجاد مسیری باز در اطراف این میزها، فضایی امن برای راهرفتن کودک فراهم کنید.
آینهها
یک آینه دیواری ایمن و نشکن؛ مانند آینههای اکریلیک در خانه نصب کنید. کودکان اغلب مجذوب تصویر خود میشوند که میتواند آنها را به ایستادن و حرکت به سمت آینه تشویق کند.
کاوش در فضای باز
اگر به حیاط یا باغ دسترسی دارید، یک فضای بیرونی امن با چمن یا سطوح نرم ایجاد کنید که کودک بتواند در آن بازی و کنکاش کند. بازی در فضای باز تحت نظارت، علاوه بر آموزش راهرفتن متعادل روی سطوح مختلف، اضطراب ناشی از محیط یا تغییرات جدید را کاهش میدهد.
کودکان در سنین پایین به محیط و افراد اطرافشان حساسیت زیادی دارند و از موقعیتهای ناآشنا یا غیرقابلپیشبینی میترسند. حتی تغییرات کوچک در روتین روزانه میتواند باعث احساس ناامنی در آنها شود. این ناامنی میتواند کودک را از تلاش برای تجربههای جدید، از جمله راهرفتن، باز دارد.
پابرهنه بودن یا پوشیدن کفش؟
در محیط خانه پابرهنه بودن بهتر است. چون کودک نوپا هنگام راهافتادن از انگشتان پا نیز برای حفظ تعادل کمک میگیرد. پابرهنه بودن به کودک اجازه میدهد که عضلات کوچک پا و مچ خود را نیز بهراحتی حرکت دهد. در صورت الزام به پوشیدن جوراب، بهتر است از جورابهای استپدار استفاده شود تا از لیزخوردن کودک بر سطوحی مانند سرامیک جلوگیری شود. در محیطهای بیرونی یا روی سطوح ناهموار و ناصاف، از کفشهای نرم و انعطافپذیر استفاده شود تا پاهای کودک از آسیبهای احتمالی محافظت شوند.
رمز سوم: توجه به دو بال پرواز کودک: بازی و تعامل
کودکان شیفته بازی هستند و هرآنچه در قالب بازی باشد زودتر یاد میگیرند. اگر این بازیها در تعامل با سایر کودکان و بزرگترها و بازیهای حرکتی باشند، بیشترین تأثیر را دارد. پس از این راز برای زودتر راه رفتن کودک بهره ببرید.
بازیهایی با رویکرد خلاقانه و سرگرمکننده برای زودتر راهافتادن کودک
بازی «ماشین کشیدن»
سن مناسب: ۱۰ ماهگی به بعد
یک اسباببازی کشیدنی، مثل ماشین کوچک یا حیوان چرخدار را با نخ کوتاهی به دست کودک بدهید و او را تشویق کنید که آن را بکشد. طناب نباید بلند باشد تا ایمنی کودک حفظ شود. این بازی به کودک انگیزه میدهد تا به جلو حرکت کند و به تقویت عضلات پا و هماهنگی حرکتی کمک میکند.
بازی «مسیر موانع نرم»
سن مناسب: ۹ ماهگی به بعد
با استفاده از بالشها، کوسنها و پتوها، یک مسیر مانع نرم بسازید و کودک را تشویق کنید تا با خزیدن یا چهاردستوپا رفتن از آن عبور کند. میتوانید در انتهای مسیر یک اسباببازی موردعلاقه او یا خوراکی قرار دهید تا کودک ترغیب به رسیدن به آن شود.
بازی «بالن شکارچی»
سن مناسب: ۱۰ ماهگی به بعد
یک بادکنک را با یک نخ به ارتفاعی تنظیم کنید که کودک بتواند به آن دست بزند. میتوانید آن را کمی در دسترس و سپس خارج از دسترس کودک قرار دهید تا او را به ایستادن و تلاش برای گرفتن آن تشویق کنید. این بازی تعادل و قدرت پاها را تقویت کرده و به کودک انگیزه میدهد تا به سمت ایستادن حرکت کند.
بازی «تعقیب حباب»
سن مناسب: ۸ ماهگی به بعد
حبابها را در سطح پایین بدمید و اجازه دهید حبابها در اطراف کودک پخش شوند. کودک را تشویق کنید که به سمت حبابها حرکت کند و آنها را بگیرد. دقت کنید از محلولهای حباب مخصوص کودکان استفاده کنید که بدون مواد شیمیایی مضر ساخته شدهاند. یا محلول حباب خانگی درست کنید. از ترکیب آب و مقدار کمی صابون ملایم (مثل صابون دست کودک) که بدون افزودنیهای شیمیایی است، استفاده کنید. این بازی به تقویت عضلات پا، افزایش تعادل و ایجاد انگیزه برای حرکت کمک میکند. علاوه بر این، کودک از این بازی سرگرمکننده و مهیج لذت خواهد برد.
بازی «پلههای نرم»
سن مناسب: ۱۰ ماهگی به بعد
از پلههای نرم یا ساختگی با استفاده از کوسنها یا بالشها استفاده کنید و کودک را به صعود و فرود در این مسیر تشویق کنید. میتوانید در انتهای پلهها یک اسباببازی قرار دهید.
بازی «قایم باشک با حرکت»
سن مناسب: ۹ ماهگی به بعد
یک بازی قایمباشک ساده ایجاد کنید. در فاصلهای کمی دور از کودک بایستید و به او نشان دهید که شما یا یک اسباببازی کجا پنهان شدهاید. او را تشویق کنید که به سمت شما یا اسباببازی حرکت کند. این بازی علاوه بر ایجاد انگیزه برای حرکت، به تقویت تعادل و افزایش اعتمادبهنفس کمک میکند.
بازی «غلتک موزیکال»
سن مناسب: ۷ ماهگی به بعد
از یک اسباببازی غلتک که هنگام حرکت صدا تولید میکند استفاده کنید. کودک را تشویق کنید که به سمت غلتک حرکت کند و آن را بگیرد. اسباببازیهای موزیکال و رنگارنگ جذابیت بیشتری برای کودک دارند. این بازی حس کنجکاوی و تمایل کودک به حرکت را افزایش میدهد و به او کمک میکند تا به طور غیرمستقیم برای راهرفتن آماده شود.
بازی «توپ تعقیبی»
سن مناسب: ۸ ماهگی به بعد
یک توپ رنگارنگ و نرم را جلوی کودک قرار دهید و آن را بهآرامی بغلتانید. کودک را تشویق کنید که توپ را دنبال کند. این بازی برای کودک بسیار سرگرمکننده است و او را به حرکت تشویق میکند.
رمز چهارم : تأثیرگذاری والدین بر کودک
هیچچیز بهاندازه رفتار والدین در زندگی کودک اثرگذار نیست. دیدگاه و واکنشهای والدین در هر مرحله از رشد روانی و جسمی کودک نمود پیدا میکند. والدینی که با دلوجان برای فرزندشان وقت میگذارند و به رشد مهارتهای حرکتی کودک کمک میکنند، – نه اینکه فقط کنارش باشند و همزمان درگیر فضای مجازی باشند! – معمولاً فرزندانشان زودتر راه میروند. اهمیت توجه مثبت و تشویق همان بس که این عامل همان قدر که به رشد همه مهارتهای کودک کمک میکند، بروز احساسات منفی، رشد کودک را با اختلال مواجه میکند.
اگر کودکی به دلیل عوامل روانی مانند ترس از افتادن یا تجربه زمینخوردن و آسیب، از راهرفتن خودداری میکند، با حمایتهای مناسب و محیط تشویقی میتوان این ترسها را برطرف کرد و به کودک کمک کرد که با اطمینان بیشتری راه برود. والدین میتوانند از شیوههای روحی و روانی زیر بهره ببرند.
کاهش حمایت بیش از حد و کنترلگری
والدینی که دائماً در هر حرکت کودک دخالت میکنند و به طور وسواسی و با گفتن مداوم جملاتی مانند «نرو! میافتی» ، «مواظب باش! » یا «این کار خطرناک است! » کودک را بهشدت محدود میکنند، به کودک القا میکنند که بهتنهایی راهرفتن خطرناک است و همیشه به کمک نیاز دارد. کودکان باید در این سن با اطمینان و بدون ترس، مهارتهای جدید را بیاموزند و از استقلال خود لذت ببرند.
همچنین، واکنشهای اضطرابی والدین به زمینخوردن کودک باعث میشود که او از راهرفتن بترسد. رفتارهایی مثل جیغ یا فریاد ناگهانی، دویدن سریع به سمت کودک و بلندکردن فوری او، نگرانی و دستپاچگی در چهره. این رفتارها، کودک را نیز مضطرب کرده و مانع رشد اعتمادبهنفس و تلاش او میشود.
تشویق به موقع
تشویق هم میتواند کلامی باشد و هم یک جایزه کوچک مانند خوراکی. این کار بهعنوان یک عامل تقویتکننده، باعث میشود کودک تلاش خود را بیشتر کند. هنگامی که هر تلاشی هرچند کوچک تشویق میشود، کودک بیشتر آن کار را تکرار میکند. تشویق وقتی مؤثر است که بلافاصله بعد از انجام آن حرکت باشد نه وقتی که بافتنیتان تمام شد!
- جملات مثبت: از جملات تشویقی و مثبت استفاده کنید. بهعنوانمثال، بگویید: “تو خیلی قوی هستی! “ یا “عالی بود! دوباره امتحان کن! “
- ابراز شادی: وقتی کودک تلاش میکند، ابراز شادی و هیجان کنید. این احساس خوشحالی به کودک انگیزه میدهد.
محبت و نوازش
نوازش و بغلکردن: از تأثیر قوی در آغوش کشیدن غافل نشوید! پس از تلاشهای کودک، او را بغل کنید و بهآرامی نوازشش کنید. این کار حس امنیت و محبت را که لازمه شکوفایی کودک است، به او منتقل میکند. همزمان با برقراری ارتباط چشمی و لبخند نیز نشان دهید که به تلاشهای او چقدر توجه دارید. هر موفقیتی، حتی کوچک، را جشن بگیرید و به کودک نشان دهید که این تلاشها ارزشمند هستند.
ایجاد فضای مثبت
- اجتناب از انتقاد و واکنشهای ناامیدکننده: شاید فکر کنید کودک متوجه حرکات و احساسات شما نمیشود. اما کودکان بهراحتی زبان بدن شما را میفهمند و هر گونه حالت ناامیدی، خشم و یا چقدر تو بیعرضهای را تشخیص میدهند. در مواقعی که کودک بهخوبی پیش نمیرود، از مقایسهکردن او با دیگران بپرهیزید. بهجای آن، مثبت باشید، بر تلاشهای او تمرکز کرده و او را تشویق کنید.
- گوشدادن به کودک: به احساسات و نیازهای کودک توجه کنید و از او بپرسید که آیا نیاز به استراحت دارد یا احساس راحتی میکند. کودک باید احساس کند که در هر مرحله از یادگیری تحت حمایت و عشق والدین قرار دارد. این حس امنیت به او کمک میکند تا با اطمینان بیشتری پیش برود.
شرکت فعالانه در بازیها
منفعل نباشید! انگیزه کودک در بازیهای گروهی بیشتر خواهد بود. خودتان هم در بازیها و فعالیتها درگیر شوید. به ایستادن و حرکت بپردازید و از کودک بخواهید که حرکات شما را تقلید کند. با مشارکت در این فرایند به کودک نشان دهید چقدر تمرین راهرفتن راحت و سرگرمکننده است.
رمز پنجم: همه چیز در زمان خودش اتفاق میافتد
والدینی که میدانند چه زمانی آموزش راهرفتن را شروع کنند و مراحل رشد کودک را بهخوبی درک میکنند، بیشترین نقش را در کمک به زود راهافتادن کودک دارند. صبوری و درک این نکته که راهرفتن کودک یک فرایند تدریجی است و هر کودک باید مراحل رشد قبلی را به طور کامل پشت سر بگذارد تا به مرحله راهرفتن برسد، بسیار مهم است. این آگاهی میتواند از ایجاد فشار غیرضروری بر کودک جلوگیری کند و به او امکان میدهد تا با آرامش و در زمان مناسب خود پیشرفت کند.
مراحل طبیعی رشد کودکان
در تصویر زیر فرایندی که کودک طی میکند تا به مرحله راهرفتن برسد، نشاندادهشده است. البته درصد بسیار کمی از کودکان، ممکن است از بعضی مراحل، مانند سینهخیز رفتن یا چهاردستوپا رفتن پرش کنند که معمولاً نشاندهنده مشکل خاصی نیست.
بهترین سن برای شروع آموزش راهرفتن به کودک
ازآنجاکه وادارکردن کودک به زود راهرفتن ممکن است علاوه بر تحمیل استرس و اضطراب منجر به آسیبهای جسمی شود، از کجا میتوان فهمید که کودک آمادگی راهرفتن دارد تا به او کمک شود؟
برخی نشانههای مهمی وجود دارد که کودک از آن طریق میگوید آمادة راهرفتن است و میتوانید با حمایتهایی که در ادامه مقاله توضیح داده میشود به او کمک کنید.
این نشانهها شامل موارد زیر هستند.
- بالا کشیدن خود برای ایستادن( ۹ تا ۱۲ ماهگی): اگر کودک شما میتواند با کمک مبلمان یا اشیای دیگر بایست، نشانهای کلیدی از آمادگی کودک برای راه رفتن است. این حرکت نشاندهنده رشد و پیشرفت قابل توجهی در قدرت عضلانی، هماهنگی و تعادل کودک است که همگی برای شروع راه رفتن ضروری هستند.
- حرکت در کنار مبلمان و وسایل، حین ایستادن (۱۰ تا ۱۳ ماهگی): وقتی کودک در حالت ایستاده، به سمت چپ و راست حرکت میکند و به مبلها یا دیوارها تکیه میکند، این رفتار که اغلب به آن “راه رفتن به کمک وسایل” یا “صندلیگردی” میگویند، نشاندهنده آن است که کودک در حال تقویت عضلات پا، هماهنگی و حفظ تعادل است، مهارتهایی که برای راه رفتن مستقل لازم هستند.
- ایستادن بدون کمک ( ۱۱ تا ۱۴ ماهگی): اگر کودک شما میتواند بدون تکیه به چیزی بایستد، این نشان میدهد که او به قدرت و تعادل کافی برای قدم برداشتن نزدیک شده است. این نقطه عطف نشان میدهد که آنها در حال افزایش قدرت و تعادل هستند.
- انتقال وزن بین پاها (۱۱ تا ۱۵ ماهگی):اگر کودک به آرامی وزن خود را از یک پا به پای دیگر منتقل میکند، این نشانهای از رشد تعادل و هماهنگی است و آماده شدن برای برداشتن گام است.
- کنجکاوی و جستجو: اگر کودک از حدود ۹ ماهگی علاقه زیادی به کاوش محیط اطراف نشان میدهد، این نشانهای از آمادگی او برای حرکت مستقلانه است. این کنجکاوی با افزایش تواناییهای حرکتی او تقویت میشود و به تدریج باعث رشد مهارتهای حرکتی و راه رفتن میشود.
رمز ششم: نظارت و توجه بر سلامت کودک و انجام دقیق معاینات دورهای
کودکانی که از نظر سلامتی در وضعیت خوبی قرار دارند، احتمالاً زودتر به مهارتهای حرکتی دست پیدا میکنند. بیماریها یا مشکلات جسمی میتوانند رشد حرکتی را به تأخیر بیندازند.
- تناسباندام و وزن: کودکان قدبلندتر یا سنگینتر ممکن است دیرتر راه بیفتند. کودکانی که وزن متناسبتری دارند، احتمالاً توانایی بیشتری در حفظ تعادل و حرکت دارند. اضافهوزن میتواند بر روی توانایی راهرفتن تأثیر منفی بگذارد، زیرا کودک باید انرژی بیشتری برای جابهجایی بدن خود صرف کند.
- نقصهای بینایی یا شنوایی: مشکلات بینایی و شنوایی میتوانند بر توانایی کودک در شناسایی و تعامل با محیط تأثیر بگذارند. این مشکلات ممکن است در ابتدا بهصورت جزئی و غیرقابلمشاهده باشند و والدین متوجه نشوند.
- کمخونی: کمخونی، بهویژه کمخونی ناشی از فقر آهن، میتواند باعث خستگی و ضعف در کودکان شود و تمایل آنها برای راهرفتن را کم کند. زیرا آهن نقش مهمی در عملکرد سیستم عصبی و رشد عضلات دارد. درمان بهموقع میتواند به بهبود وضعیت کودک و تسریع در رشد مهارتهای حرکتی او کمک کند. کمخونی شدید قبل از راهافتادن قابلتشخیص است. اما کمخونی خفیف که ممکن است قابلمشاهده نباشد، نیز میتواند به طور غیرمستقیم بر دیر راهافتادن تأثیر بگذارد. اگر والدین هر گونه علائم کمخونی را در کودک مشاهده میکنند، مهم است که به پزشک مراجعه کنند تا ارزیابی و درمان مناسب انجام شود.
رمز هفتم: توجه به وراثت؛ یک نقشه راه برای رشد و نمو کودک
ژنتیک نقش مهمی در تعیین زمانبندی رشد فیزیکی و ذهنی کودک دارد. بعضی کودکان بسیاری از ویژگیها را از والدین یا اعضای خانواده خود به ارث میبرند؛ بنابراین، ممکن است زودتر به مراحل رشدی مانند راهرفتن برسند.
- بررسی پیشینه خانوادگی و استعداد ژنتیکی: اگر والدین یا خواهر و برادرها در سنین پایینتری راهرفته باشند، احتمال دارد که کودک نیز به همین شکل باشد. برخی کودکان از نظر ژنتیکی دارای ساختار عضلانی قویتر یا استخوانبندی محکمتری هستند که به آنها در یادگیری تعادل و ایستادن سریعتر کمک میکند. توانایی هماهنگی بین عصبها و عضلات نیز که برای یادگیری حرکات پیچیده؛ مانند راهرفتن ضروری است، میتواند بهصورت ژنتیکی منتقل شود.
- تفاوتهای فردی: برخی کودکان به طور طبیعی زودتر راه میافتند. درحالیکه دیگران ممکن است به زمان بیشتری نیاز داشته باشند. تفاوتهای فردی تا آنجا مهم است که حتی در دو قلوها نیز ممکن است یکی با تأخیر نسبت به دیگری راه بیفتد. در برخی موارد، یکی از دوقلوها در 10 ماهگی شروع به راهرفتن کرده است، اما دیگری تا 12 ماهگی هنوز راه نرفته است. این نشاندهنده وجود تفاوتهای فردی حتی در دوقلوها است.
- ویژگیهای شخصیتی و رفتاری کودک: شخصیت کودک میتواند بر زود راه افتادن او تأثیر بگذارد. برخی کودکان ممکن است محتاطتر باشند و ترجیح دهند تا زمانی که از تعادل کامل خود مطمئن نشدند، راه رفتن را شروع نکنند. برخی دیگر بهطور طبیعی کنجکاوتر و جسورتر هستند و تمایل بیشتری به کنکاش در محیط اطراف خود دارند. این کودکان ممکن است زودتر از دیگران برای حرکت و راه رفتن تلاش کنند.
سوالات متداول
آیا زود راهافتادن یا دیر راهافتادن به هوش ربط دارد؟
زود یا دیر راهافتادن کودک بهطورکلی نشانگر سطح هوش او نیست. کودکان به روشهای متفاوت و با سرعتهای مختلف رشد میکنند، و این تنوعبخشی از رشد طبیعی آنهاست. هوش کودک را میتوان از طریق طیف گستردهای از مهارتها، از جمله زبان، توانایی حل مسئله و تعاملات اجتماعی، ارزیابی کرد، نه فقط از طریق سرعت رسیدن به مراحل حرکتی.
آیا نوع زایمان، طبیعی یا سزارین بر راهافتادن کودک تأثیر دارد؟
مطالعات نشان دادهاند، کودکانی که از طریق زایمان طبیعی به دنیا میآیند، به دلیل تجربه فشارهای فیزیولوژیک هنگام عبور از کانال زایمانی، ممکن است شروع بهتری در تنظیمات اولیه رشد عصبی و عضلانی خود داشته باشند. این موضوع میتواند تأثیرات مثبتی بر مهارتهای حرکتی اولیه آنها بگذارد. از سوی دیگر، کودکانی که با سزارین انتخابی (بدون شروع درد زایمان) متولد میشوند، گاهی در مقایسه با کودکان زایمان طبیعی، ممکن است در مراحل اولیه رشد حرکتی کمی تأخیر داشته باشند.
آیا عدم تقارن در راهرفتن خودبهخود درست میشود؟
اگر کودک هنگام راهرفتن بهصورت نامتقارن حرکت میکند، مثلاً یک پا را میکشد یا یکی از پاها به داخل میچرخد، این میتواند نشانهای از مشکلی در عضلات یا استخوانهای پا باشد. در این حالت، والدین باید با پزشک اطفال مشورت کنند تا هر گونه مشکل احتمالی تشخیص داده و درمان شود.
آیا مدام زمینخوردن کودک هنگام راهرفتن طبیعی است؟
زمینخوردن و افتادن بخشی طبیعی از یادگیری راهرفتن است، اما اگر کودک به طور مداوم و غیرعادی زیاد میافتد، این میتواند نشانهای از مشکلات تعادل یا ضعف عضلانی باشد. اگر کودک بهصورت مکرر زمین میخورد و این الگو ادامه دارد، باید این موضوع را با پزشک اطفال در میان گذاشت تا علت احتمالی بررسی شود.
آیا احساس درد یا ناراحتی هنگام راهرفتن را در کودک باید جدی گرفت؟
اگر کودک هنگام راهرفتن احساس ناراحتی، درد یا لنگیدن دارد، این ممکن است نشاندهنده یک مشکل فیزیکی مانند ناهنجاریهای اسکلتی یا مشکلات عضلانی باشد. در این موارد، مهم است که هر چه زودتر با پزشک مشورت شود تا از بروز مشکلات بیشتر جلوگیری گردد.
چرا کودکم هنگام راهرفتن دندهعقب میرود؟
کودکان ممکن است، به دلیل قدرت کمتر عضلات پشت و عدم تعادل در مراحل اولیه یادگیری عقب عقب راه بروند. این حرکت بخشی از روند طبیعی رشد حرکتی است و بهمرورزمان با تقویت عضلات و تعادل، کودک به جلو حرکت میکند.
آیا روروئک و واکرهای سنتی به راهرفتن کودکان کمک میکنند؟
روروئک و واکرهای سنتی بیشتر از آنکه به راهرفتن کودک کمک کنند، میتوانند به تأخیر در یادگیری راهرفتن منجر شوند، زیرا با حمایت غیرطبیعی از کودک، تعادل و قدرت عضلات پا را کاهش میدهند و وابستگی به دستگاه را افزایش میدهند. این وسایل همچنین خطراتی مانند واژگونی و آسیب ناشی از عدم کنترل حرکتی کودک دارند.
