اینکه کودک در چه سنی به حالت پنگوئنی یا گشاد گشاد راه میرود، بسیار مهم است، این نوع راه رفتن در سنین پایینتر معمولا طبیعی است و با رشد کودک بهبود مییابد، اما در سنین بالاتر میتواند دلایل مختلفی از جمله مشکلاتی در عضلات یا استخوانها یا حتی صافی کف پا داشته باشد. اغلب اوقات، پنگوئنی راه رفتن در کودکان جای نگرانی ندارد، با اینحال پدر و مادرها معمولاً بهدنبال علل بد راه رفتن کودک خود هستند. در این مقاله با علل و راههای درمان پنگوئنی راه رفتن کودکان آشنا میشویم.
کودکان زیر ۳ سال، به دلیل اینکه هنوز عضلات پا به طور کامل تقویت نشده و تعادل بدن بهدرستی شکل نگرفته است، اغلب گشاد گشاد راه میروند. در این سن، کودک در حال یادگیری کنترل بهتر بدن و حرکت دادن پاها است و برای حفظ تعادل خود، پاهای خود را کمی بیشتر از هم باز میگذارند. اگر کودک شما زیر 3 سال است و درد پا، تب یا سایر علائم نگرانکننده را ندارد، پنگوئنی راه رفتن او به احتمال زیاد طبیعی است.
اما اگر کودک شما بالای ۳ سال است و همچنان پنگوئنی راه میرود، ممکن است نشانهای از مشکلات عضلانی، اسکلتی یا تعادلی باشد که نیاز به بررسی تخصصی دارد. وجود علائمی مثل درد، بدتر شدن وضعیت راه رفتن، یا تأخیر در سایر مهارتهای حرکتی هم میتواند نگرانکننده باشد. در اینصورت حتما به پزشک مراجعه کنید.
پنگوئنی راه رفتن کودک زیر 3 سال
گشاد گشاد یا پنگوئنی راه رفتن کودک زیر 3 سال به احتمال زیاد در طول زمان و با شکلگیری عضلات و استخوانبندی پا، کاهش پیدا میکند. با اینحال اگر توضیحات درباره طبیعی بودن راه رفتن پنگوئنی در کودکان زیر 3 سال، نگرانی شما را به طور کامل برطرف نکرده است، میتوانید با انجام این 4 کار ساده به روند تشخیص علت پنگوئنی راه رفتن کودک خود کمک کنید.
درد یا سایر علائم را بررسی کنید
اگر کودک به سنی رسیده است که میتواند احساسات خود را بیان کند، از او بپرسید که آیا هنگام راه رفتن درد یا ناراحتی احساس میکند یا نه. اگر کودک کوچکتر است، به نشانههایی مانند اجتناب از راه رفتن، گریه یا لنگ زدن توجه کنید. درد در ناحیه پا، زانو، یا لگن ممکن است به مشکلات جدی مانند دررفتگی مفصل ران، صافی کف پا، یا ناهنجاریهای اسکلتی اشاره داشته باشد، به همین دلیل توجه به این علامت بسیار مهم است.
به علائم دیگر مانند خستگی غیرمعمول، زمین خوردن مکرر، و استفاده بیشتر از یک پا به جای هر دو پا برای راه رفتن هم توجه کنید. این موارد میتوانند نشانههایی از ضعف عضلات، مشکلات تعادلی، یا مشکلات عصبی باشند که بهتر است با پزشک درباره آنها مشورت کنید.
زانو و کف پای کودک را بررسی کنید
اگر کودک شما حدود 3 سال دارد، ابتدا به زانوهای کودک هنگام ایستادن دقت کنید. اگر زانوها در حالت ایستاده، به هم برخورد میکنند یا فاصله زیادی بین آنها وجود دارد (حالت پای پرانتزی یا پای ضربدری)، بهتر است این موضوع را جدی بگیرید و به پزشک مراجعه کنید. همچنین، از او بخواهید که راه برود و دقت کنید که آیا هنگام راه رفتن، زانوهای او تراز هستند یا نه.
در مرحله بعد، کف پای کودک را بررسی کنید. از او بخواهید روی پنجه بایستد و قوس کف پای او را بررسی کنید. اگر در این حالت، کف پای او فاقد قوس باشد ممکن است دارای صافی کف پا باشد و بهتر است به متخصص مراجعه کنید. این بررسیها را هر ۳ تا ۶ ماه انجام دهید و اگر تغییری در حالت زانوها یا پاهای کودک دیدید یا کودک هنگام راه رفتن بیشتر به مشکل برمیخورد، بهتر است سریعتر به پزشک مراجعه کنید.
از راه رفتن کودک فیلم بگیرید
از نحوهٔ راه رفتن کودک در موقعیتهای مختلف فیلم بگیرید، مثلاً بدون کفش، با کفش، در خانه و بیرون از خانه، سعی کنید هم از زاویه روبهرو و هم از پهلو فیلم بگیرید، از کودک در موقعیتهای مختلف بخواهید که راه برود و شما از روبهرو از او فیلم بگیرید. این زاویه به شما کمک میکند تا ببینید آیا پاها به سمت داخل یا بیرون منحرف هستند و وضعیت زانوها و فاصله بین آنها را بررسی کنید.
فیلمبرداری از پهلو هم به شما این امکان را میدهد تا حرکت زانوها، مچ پاها، و قوس کف پای کودک را هنگام راه رفتن بررسی کنید. توجه کنید که هنگام راه رفتن، بدن کودک به طرفین خم میشود یا صاف و متعادل است. این نشانهها میتواند به مشکلات تعادلی اشاره کند. بهطورکلی این فیلمها به شما کمک میکنند تا هم خودتان بهتر متوجه تغییرات جزئی راه رفتن کودک در طول زمان شوید و هم در صورت نیاز، بتوانید آنها را در اختیار پزشک قرار دهید.
با کودک تمرینات تعادلی انجام دهید
با انجام تمرینات تعادلی ساده، میتوانید میزان کنترل کودک روی حرکاتش را ارزیابی کنید. از کودک بخواهید روی یک خط مستقیم راه برود (مانند نوار چسب روی زمین). توجه کنید که آیا میتواند بدون از دست دادن تعادل و بدون اینکه پاهایش خیلی از هم باز شود، روی خط راه برود یا خیر. اگر کودک بهطور مداوم از خط خارج میشود یا تعادلش را از دست میدهد، ممکن است نشانهای از ضعف عضلات یا مشکل در تعادل باشد.
تمرین دیگر برای ارزیابی تعادل این است که از کودک خود بخواهید روی یک پا بایستد. دقت کنید که آیا بهراحتی میتواند تعادل خود را حفظ کند یا مرتباً به زمین میافتد. اگر کودک نتواند به مدت چند ثانیه روی یک پا بایستد، ممکن است به مشکلات تعادلی یا ضعف عضلانی دچار باشد. این تمرینات به شما کمک میکنند تا بفهمید آیا راه رفتن پنگوئنی ناشی از مشکلات حرکتی است یا فقط بخشی از رشد طبیعی کودک است.
- درد مداوم در ناحیه پاها، زانوها، یا لگن
- مشکل در بلند شدن یا بالا رفتن از پلهها
- خستگی زودرس هنگام راه رفتن یا بازی کردن
- سفتی و محدودیت در حرکت مفصل ران یا پاها
- وجود تورم یا التهاب در زانوها یا مچ پا
- فرسودگی نامتقارن کف کفشها
پنگوئنی راه رفتن کودک بالای 3 سال؛ علل شایع
اگر کودک شما بالای ۳ سال دارد و همچنان بهصورت پنگوئنی یا گشاد گشاد راه میرود، این وضعیت ممکن است دیگر طبیعی نباشد و نیاز به توجه بیشتری داشته باشد. این نوع راه رفتن میتواند نشانهٔ وجود مشکلاتی مانند ضعف عضلات و مشکلات اسکلتی باشد. به همین دلیل مهم است که والدین به سایر علائمی که کودک همراه با پنگوئنی راه رفتن نشان میدهد توجه کنند و نگرانیهای خود را با پزشک در میان بگذارند. تشخیص زودهنگام میتواند به شناسایی علل احتمالی کمک کند و با شروع درمان مناسب، از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری شود.
صافی کف پا
صافی کف پا در کودکان بالای ۳ سال نسبتاً رایج است و میتواند روی نحوهٔ راه رفتن آنها تأثیر بگذارد. کودکانی که کف پای صاف دارند، چون پای آنها قوس کافی ندارد، نمیتواند وزن بدن را به خوبی توزیع کند و به همین دلیل کودک برای حفظ تعادل موقع راه رفتن، ممکن است به شکل پنگوئنی یا گشاد گشاد راه بروند. اگرچه صافی کف پا در سنین پایین طبیعی است، اما اگر بعد از ۳ سالگی ادامه داشته باشد، بهتر است که بیشتر بررسی شود. کف پای صاف معمولأ با استفاده از کفش و کفی مخصوص درمان میشود.
| علائم |
|---|
| · خستگی زودهنگام موقع راه رفتن، دویدن یا بازی · درد یا ناراحتی در ناحیه پا، مچ پا، یا زانو بعد از فعالیت · فرسودگی غیرمعمول در لبهٔ داخلی کفشها به دلیل فشار ناهماهنگ · گشاد گشاد یا پنگوئنی راه رفتن |
| درمان |
| · کفی و کفش طبی مخصوص صافی کف پا · تمرینات کششی و تقویتی · آتل یا بریس |
پای پرانتزی
در کودک دارای پای پرانتزی، وقتی کودک میایستد، فاصله قابلتوجهی بین زانوها وجود دارد و ساق پاها به شکل کمان یا پرانتز قرار میگیرند. این وضعیت باعث میشود که کودک هنگام راه رفتن نتواند وزن بدن را بهطور یکنواخت روی پاهای خود توزیع کند و برای حفظ تعادل، پنگوئنی راه میرود. این حالت زانو در کودکان زیر 3 سال طبیعی است، اما در کودکان بالای 3 سال بهتر است زانو بهطورکامل بررسی شود تا با راههای درمانی محافظهکارانه، از تشدید آن جلوگیری شود.
| علائم |
|---|
| · ناتوانی از پیادهروی طولانی و خستگی زودهنگام پاها · درد یا ناراحتی در زانو و مچ پا، بعد از بازی · فرسایش نامتقارن کف کفشها در قسمت خارجی کفش · پنگوئنی راه رفتن |
| درمان |
| · کفی و کفش طبی · آتل یا بریس مخصوص پاپرانتزی · تمرینات کششی و تقویتی |
دررفتگی مادرزادی مفصل ران
عارضه دررفتگی مادرزادی مفصل ران معمولا در کودکان بالای ۳ سال کمتر دیده میشود، چون معمولاً در نوزادی تشخیص داده میشود، بااینحال اگر در معاینههای اولیه نوزادی علائم بهخوبی تشخیص داده نشود یا علائم خفیف باشند، ممکن است این عارضه تا زمان راه رفتن کودک ادامه داشته باشد. عواملی مانند ژنتیک، وضعیت نامناسب نوزاد در رحم، و عادات اشتباهی مانند قنداق کردن نوزاد میتوانند باعث در رفتگی مفصل ران شوند. لنگیدن کودک یا پنگوئنی راه رفتن او در کنار سایر علائم، میتواند به مشکل در رفتگی مفصل ران مربوط باشد.
| علائم |
|---|
| · کوتاه بودن یک پا نسبت به پای دیگر · محدودیت حرکت در مفصل ران · درد در ناحیه لگن، ران یا زانو · صدای تقتق در مفصل ران · راه رفتن پنگوئنی |
| درمان |
| · بریس یا آتل مخصوص · فیزیوتراپی برای بهبود حرکت مفصل · جراحی |
انقباض مفصل ران
انقباض مفصل ران به وضعیتی گفته میشود که در آن مفصل ران بهخاطر سفتی یا کوتاهی عضلات و تاندونهای اطرافش، نمیتواند بهطور کامل حرکت کند و دچار محدودیت حرکتی میشود. این مشکل در کودکان بالای ۳ سال نسبتاً شایع نیست، اما میتواند در کودکانی که دچار مشکلات مادرزادی، آسیبهای عضلانی یا عصبی، و یا التهابهای مفصلی هستند، رخ دهد. پنگوئنی راه رفتن، راه حل کودکِ دارای انقباض مفصل ران است برای اینکه بتواند درد و محدودیت حرکتی خود را هنگام راه رفتن کاهش دهد.
| علائم |
|---|
| · محدودیت در حرکت مفصل ران · درد در ناحیه ران، باسن یا کشاله ران · خشکی عضلات اطراف مفصل ران · پنگوئنی راه رفتن |
| درمان |
| · فیزیوتراپی و تمرینات کششی و تقویتی · بریس یا آتل · جراحی (در موارد شدید) |
تحلیل عضلانی
تحلیل عضلانی در کودکان بالای ۳ سال چندان شایع نیست، اما میتواند در کودکانی که دچار بیماریهای عصبی – عضلانی مانند دیستروفی عضلانی، مشکلات حرکتی، یا کمتحرکی طولانیمدت هستند، رخ دهد. دیستروفی عضلانی نوعی بیماری ژنتیکی است که بهطور تدریجی عضلات را تضعیف میکند و معمولاً در اوایل کودکی شروع میشود و میتواند باعث راه رفتن پنگوئنی در کودکان شود. با این حال، راه رفتن پنگوئنی یکی از علائم اولیه این بیماری نیست و ضعف تدریجی عضلات و افتادنهای مکرر، زودتر خودشان را نشان میدهند.
| علائم |
|---|
| · دشواری در بلند شدن از زمین یا نشستن · افتادنهای مکرر · بزرگتر شدن غیرطبیعی عضلات ساق پا · راه رفتن پنگوئنی |
| درمان |
| · فیزیوتراپی تخصصی · ارتز و بریس · درمانهای جدید (درمانهای ژنی و سلولهای بنیادی) |
پنگوئنی راه رفتن کودک بالای 3 سال، علل کمتر شایع
علاوه بر علل شایعتری که گفته شد، علل کمتر شایعی هم وجود دارند که میتوانند باعث گشاد گشاد راه رفتن کودک شوند، هرچند این موارد نادر هستند و معمولاً علائم اصلی دیگری نیز دارند که ممکن است زودتر از تغییر در الگوی راه رفتن، بروز پیدا کنند. با اینحال آشنایی با این موارد میتواند به والدین کمک کند تا در صورت مشاهدهٔ علائم غیرمعمول، زودتر برای بررسی تخصصی به پزشک کنند.
- نرمی استخوان: نرمی استخوان در کودکان بالای ۳ سال معمولاً به دلیل کمبود ویتامین D، کلسیم، یا فسفر رخ میدهد و این کمبود میتواند ناشی از تغذیهٔ نامناسب، کمبود نور خورشید، یا مشکلات جذب مواد معدنی در دستگاه گوارش باشند. نرمی و ضعف استخوان باعث پنگوئنی راه رفتن کودک میشود.
- لغزش سر استخوان ران: این عارضه تقریبا نادر است و بیشتر در دوران رشد سریع، بین ۱۰ تا ۱۵ سال، و در کودکانی که دچار چاقی هستند یا زمینههای ژنتیکی دارند، دیده میشود. این عارضه باعث میشود که سر استخوان ران موقعیت طبیعیاش را از دست بدهد و باعث راه رفتن پنگوئنی شود.
- بیماری پرتس: پرتس هم یک بیماری نادر است که بر مفصل ران تأثیر میگذارد و زمانی رخ میدهد که خونرسانی به سر استخوان ران (فمور) بهطور موقت قطع میشود. این مشکل باعث میشود که استخوان ضعیف و نرم شود و بهتدریج تحلیل برود. بیماری پرتس میتواند روی راه رفتن کودک تأثیر بگذارد و باعث راه رفتن پنگوئنی یا لنگیدن شود، زیرا کودک برای کاهش درد و حفظ تعادل، الگوی راه رفتنش را تغییر میدهد.
