علت چرخش مچ پا به بیرون (راه‌رفتن اردکی) در کودکان+درمان

انحراف پا به بیرون یکی از مشکلاتی است که ممکن است در سنین 10 تا 18 ماهگی کودکان و پس از تلاش آن‌ها برای راه‌رفتن مشاهده شود. اصلی‌ترین علائم این بیماری در کودکان شامل تأخیر در راه‌رفتن، راه‌رفتن اردکی، درد شبانگاهی، کمردرد، درد پاشنه، ساق و مچ پا، و خستگی و عدم تعادل هنگام ایستادن، راه‌رفتن و دویدن است. در برخی کودکان، انحراف مچ پا طبیعی است و با افزایش سن، به‌تدریج و بدون نیاز به مداخلات پزشکی بهبود می‌یابد؛ اما لازم است این کودکان تحت‌نظر پزشک باشند تا در صورت تشدید علائم، از راهکارهای درمانی مانند فیزیوتراپی برای بهبود آنها استفاده شود. درصورتی‌که انحراف پا به بیرون در سنین کودکی درمان نشود می‌تواند در بزرگسالی، مشکلات بیشتری مانند آسیب مفاصل، ناتوانی در کارهای روزمره و کاهش اعتمادبه‌نفس را ایجاد کند؛ بنابراین اگر علائم انحراف پا را در کودک خود مشاهده می‌کنید، به پزشک متخصص یا کلینیک پای کودکان مراجعه کنید.

مرحله 1: معاینه اولیه و تشخیص علت

برخی والدین علائم اولیهٔ انحراف مچ پا به بیرون کودک خود را در منزل تشخیص می‌دهند و با مشکلاتی مانند تأخیر در راه‌رفتن، بغل خواستن بیش از حد و غیرطبیعی، یا ناتوانی در ایستادن سرپا تا سن ۱۸ ماهگی به کلینیک پای کودکان مراجعه می‌کنند. در کلینیک پای کودکان دیاکو، معاینهٔ اولیه توسط پزشک متخصص انجام می‌شود تا ابتدا شدت انحراف مچ پا و علت دقیق ایجاد آن مشخص شود.

از جمله نکاتی که در معاینهٔ اولیهٔ کلینیک دیاکو مورد بررسی قرار می‌گیرند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

• مشکلات حرکتی کودک: در معاینۀ اولیه، نحوۀ راه‌رفتن یا دویدن کودک، شکل و بازۀ حرکت مفاصل و تعادل هنگام ایستادن و حرکت را بررسی می‌شود.
• شکل پا و توزیع نیرو: سپس با استفاده از انواع اسکنرهای پیشرفتۀ پا، تصویری دقیق از کف پا، توزیع نیرو و ساختار مفاصل مچ و ساق پا تهیه می‌شود. این تصاویر برای تشخیص دقیق علت انحراف پا و انتخاب بهترین روش درمانی ضروری هستند.
• مشکلات ارتوپدی کودک: انحراف پا به بیرون ممکن است منجر به سایر مشکلات ارتوپدی مانند مشکل زانو یا مفصل ران شود. برای بررسی این عوارض ممکن است پزشک متخصص درخواست تست‌های تکمیلی مانند تصویربرداری اشعۀ ایکس و ام‌آرآی را داشته باشد.
• سن کودک: در برخی کودکان انحراف پا به بیرون خفیف است و ممکن است خودبه‌خود بهبود یابد. در این حالت توصیه می‌شود تا کودک مدتی تحت‌نظر پزشک باشد. در برخی کودکان نیز، انحراف پا دیر تشخیص داده می‌شود که این مسئله، در انتخاب روش درمانی تأثیر می‌گذارد.
• سابقۀ پزشکی کودک: سابقۀ برخی مشکلات پا مانند کف پای صاف در کودکان یا اعضای خانوادۀ آن‌ها احتمال ایجاد انحراف پا را بیشتر می‌کند، به‌ همین دلیل یکی در مرحله معاینه اولیه، حتما سابقه پزشکی کودک نیز موردتوجه قرار می‌گیرد.
• انتخاب روش درمانی: درنهایت، بر اساس نتایج بررسی اولیه و تشخیص علت ایجاد انحراف مچ پا، پزشک متخصص کلینیک روش درمانی مناسب و مؤثر را به والدین پیشنهاد می‌کند.

چرخش مچ پا به بیرون در کودکان دلایل گوناگونی دارد که در ادامه به معرفی آن‌ها می‌پردازیم.

چرخش به بیرون استخوان ساق (درشت‌نی)

رحم مادر فضای محدودی دارد و این مسئله می‌تواند باعث قرارگیری نامناسب جنین در آن شود. موقعیت نامناسب جنین می‌تواند با کشش تاندون‌ها و رباط‌های بالای پا باعث چرخش ران به داخل و در نهایت انحراف مچ پا شود. علائم چرخش استخوان ساق به سمت بیرون معمولاً در سنین 4 تا 7 سالگی نمایان می‌شوند. در بسیاری از کودکان، انحراف مچ پا که ناشی از چرخش استخوان ساق به بیرون است تا سنین 4 تا 8 سالگی و به‌صورت خودبه‌خود بهبود می‌یابد؛ اما در برخی کودکان ممکن است چرخش استخوان ساق پا با افزایش سن تشدید شود. پیامدهای چرخش استخوان ساق پا به بیرون ایجاد مشکلاتی مانند راه‌رفتن اردکی، عدم تعادل هنگام راه‌رفتن، درد زانو و مچ پا و ایجاد کف پای صاف هستند. درصورتی‌که چرخش استخوان ساق پا به‌صورت خودبه‌خود رفع نشود ممکن است نیاز به مداخلات پزشکی مانند فیزیوتراپی، استفاده از بریس یا جراحی باشد.

چرخش لگن به بیرون (استخوان ران یا فمور)

مفصل ران مفصلی است که در آن سر استخوان ران با زاویۀ مشخصی به لگن متصل می‌شود. گاهی به دلیل قرارگیری نامناسب جنین در رحم مادر، استخوان ران به سمت بیرون بدن می‌چرخد و استخوان ران نسبت به مفصل ران بیش از اندازه کج می‌شود. این مسئله باعث می‌شود تا قسمت پایین استخوان ران که به زانو متصل است نیز به سمت خارج بچرخد و انحراف مچ پا ایجاد شود. چرخش استخوان ران به بیرون می‌تواند فشار مضاعفی روی مفصل ران، زانو و مچ پا وارد کند و درد، ناهماهنگی بدن حین راه‌رفتن و بی‌ثباتی مفاصل را ایجاد کند. درصورتی‌که چرخش لگن به بیرون خفیف باشد ممکن است به‌صورت خودبه‌خود و با رشد استخوان‌ها بهبود یابد. در موارد شدید که چرخش لگن خودبه‌خود بهبود نمی‌یابد نیاز به مداخلات پزشکی مانند فیزیوتراپی، استفاده از بریس و جراحی استئوتومی است.

تشخیص در منزل

تشخیص چرخش استخوان ران به بیرون با روش زیر امکان‌پذیر است.

• کودک خود را روی شکم بخوابانید و پاهای او را کاملاً صاف دراز کنید.
• زانوی کودک خود را به اندازۀ ۹۰ درجه خم کنید.
• ابتدا چرخش خارجی را انجام دهید. برای این کار، یک خط فرضی از سر به سمت پا تصور کنید که بدن را به دو نیمۀ مساوی تقسیم می‌کند. سپس پای کودک را به سمت این خط فرضی خم کنید.
• چرخش داخلی را انجام دهید. برای این کار، پای کودک خود را از خط وسط بدن دور کنید.

اگر چرخش خارجی بیش از حد و چرخش داخلی بسیار کم باشد، احتمالاً کودک شما دچار چرخش استخوان ران به بیرون است.

روش دقیق‌تر تشخیص چرخش لگن به بیرون با استفاده از اندازه‌گیری زاویۀ استخوان ران انجام می‌شود. برای این کار:

• فرد به شکم روی تخت دراز می‌کشد و زانوی خود را در زاویه ۹۰ درجه خم می‌کند.
• پزشک برجستگی بزرگ استخوان ران (greater trochanter) را با لمس ران پیدا می‌کند.
• پزشک با دست خود، ساق پای بیمار را به‌آرامی به سمت داخل و سپس به سمت خارج می‌چرخاند تا برجستگی استخوان ران در موازی‌ترین حالت با سطح تخت قرار بگیرد. اختلاف زاویۀ بین این وضعیت با حالتی که ساق پا عمود بر تخت است اندازه‌گیری می‌شود.

در حالت طبیعی، این اختلاف زاویه بین ۸ تا ۱۵ درجه است؛ اما اگر اختلاف زاویۀ دو حالت کمتر از ۸ درجه باشد به معنی وجود چرخش استخوان ران به بیرون است.

کوتاهی تاندون آشیل

تاندون آشیل عضلات پشت ساق پا را به استخوان پاشنۀ پا متصل می‌کند و زمانی که از حالت طبیعی کوتاه‌تر باشد، مانع خم‌شدن کامل مچ پا می‌شود. این وضعیت می‌تواند راه‌رفتن روی پنجۀ پا را دشوار کرده و بازۀ حرکت مچ پا را محدود کند. درصورتی‌که کوتاهی آشیل شدید باشد، می‌تواند با فشار بیشتر روی قسمت جلوی پا، باعث ایجاد ناهنجاری‌های حرکتی و در نهایت چرخش مچ پا به بیرون شود. درمان کوتاهی آشیل، به‌شدت کوتاهی آن بستگی دارد و شامل فیزیوتراپی، تمرینات کششی، استفاده از اورتز و در برخی موارد جراحی است.

علت‌های نادر انحراف پا به بیرون

برخی دلایل انحراف پا به بیرون کمتر شایع هستند اما می‌توانند درجات مختلفی از انحراف پا به بیرون را ایجاد کنند. از جمله علت‌های نادر انحراف پا به بیرون می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

کف پای صاف

کف پای صاف زمانی ایجاد می‌شود که قوس کف پا کمتر از حالت طبیعی باشد یا به طور کامل وجود نداشته باشد. این حالت باعث می‌شود تا توزیع نیرو در پا به هم بریزد و با ایجاد بی‌ثباتی مچ پا، چرخش استخوان درشت‌نی به بیرون و کشیدگی عضلات پا موجب ایجاد انحراف پا به بیرون شود. کف پای صاف در کودکان طبیعی است و با گذشت زمان قوس کف پا ایجاد می‌شود؛ اما درصورتی‌که تا با افزایش سن کودک به‌صورت خودبه‌خود بهبود نیابد و باعث درد یا راه‌رفتن اردکی شود می‌توان با کفش طبی، فیزیوتراپی و تمرینات کششی و در برخی موارد جراحی آن را درمان کرد.

چرخش پاشنه پا

چرخش پاشنه پا و چرخش استخوان پاشنه باعث تغییر در نظم و شکل قرارگیری سایر استخوان‌های پا می‌شود و با ایجاد ناهماهنگی در عملکرد عضلات، در نهایت باعث چرخش مچ پا به بیرون و راه‌رفتن اردکی می‌شود. استفاده از کفش‌های طبی، فیزیوتراپی، بریس و در برخی موارد جراحی می‌توانند این مشکل را بهبود دهند.

بیماری پرتس

در بیماری پرتس جریان خون به سر استخوان ران قطع می‌شود و سر استخوان نرم شده و به‌تدریج تخریب می‌شود. درصورتی‌که سر استخوان ران تخریب شود، مفصل ران نمی‌تواند عملکرد طبیعی داشته باشد و توزیع نیرو روی بخش‌های مختلف پا به هم می‌ریزد. این وضعیت می‌تواند در نهایت باعث انحراف پا به بیرون و راه‌رفتن اردکی شود. راهکارهایی که برای بیرون‌زدگی مچ پا در اثر بیماری پرتس وجود دارند شامل استفاده از برخی داروها، فیزیوتراپی و جراحی هستند.

فلج مغزی

فلج مغزی نوعی اختلال عصبی است که بر حرکت، تعادل و عملکرد عضلات تأثیر می‌گذارد. فلج مغزی می‌تواند باعث ایجاد پای صاف، چرخش لگن و چرخش استخوان ران شده و با ایجاد سفتی یا ضعف غیرطبیعی عضلات باعث تغییر در توازن نیرو شده و راه‌رفتن کودکان را با مشکل مواجه کند. در افرادی که راه‌رفتن اردکی آنها به دلیل فلج مغزی است فیزیوتراپی، کاردرمانی و استفاده از ارتزها می‌تواند به بهبود وضعیت حرکت آن‌ها کمک کند.

مرحله 2: اسکن پا و پاسچروگرافی

تشخیص علت انحراف پا به بیرون اصلی‌ترین قدم برای درمان آن است و در کلینیک تخصصی پای کودک دیاکو از روش‌های مختلف اسکن پا و پاسچروگرافی برای یافتن دلایل ایجاد این بیماری استفاده می‌شود. باتوجه‌به اینکه انحراف مچ پا به بیرون باعث به‌هم‌ریختن توزیع نیرو در کف پا می‌شود، حین ایستادن یا راه‌رفتن بخش‌هایی از پا نیروی بیش از اندازه‌ای دریافت می‌کنند. پزشکان متخصص با استفاده از انواع اسکنرهای پا، توزیع نیرو در پا را بررسی می‌کنند و از داده‌های حاصل برای انتخاب روش درمانی مناسب و ساخت ارتز یا کفی طبی ویژۀ هر فرد استفاده می‌کنند. در کلینیک دیاکو، فرایند اسکن و تحلیل داده‌ها بین 20 تا 30 دقیقه و توسط متخصصین ارتز-پروتز که دوره‌های تخصصی اسکن پا را گذرانده‌اند انجام می‌شود.

اصلی‌ترین روش‌های بررسی و تشخیص انحراف پا به بیرون شامل موارد زیر هستند.

اسکن 2 بعدی

اسکن دوبعدی پا روشی است که طی آن اطلاعات دقیقی در مورد شکل و توزیع نیرو در پا جمع‌آوری می‌شود. برای اسکن دوبعدی، ابتدا بیمار روی صفحهٔ اسکنر می‌ایستد یا راه می‌رود. دوربین‌ها و حس‌گرهای این نوع اسکنر، داده‌های مربوط به طول و عرض پا، توزیع نیرو، میزان قوس و صافی کف پا را جمع‌آوری و به‌صورت دوبعدی در اختیار متخصصین کلینیک قرار می‌دهند. اسکن دوبعدی برای بررسی اولیه مشکلات پا مانند کف پای صاف به کار می‌رود و قدرت تشخیص متوسطی دارد. پس از ارزیابی و تحلیل داده‌های اسکن دوبعدی توسط متخصص ارتز – پروتز، می‌توان علت انحراف مچ پا به بیرون را تشخیص داد. این تست با تست‌های دیگر مانند اسکن فشاری تکمیل شده و در پروندهٔ افراد ثبت می‌شوند تا بر اساس مجموع گزارش‌ها و معاینات، بهترین روش درمانی انتخاب شود.

اسکن 3 بعدی

طی اسکن سه‌بعدی پا، با استفاده از دوربین‌ها، لیزرها و حس‌گرهای دقیق، اطلاعات جامعی در مورد شکل و ساختار پا به دست می‌آید. برای اسکن سه‌بعدی پا لازم است تا بیمار روی صفحۀ تخت دستگاه بایستد یا راه برود تا داده‌های مربوط به پا توسط بخش‌های مختلف آن ثبت شوند. پزشک متخصص کلینیک با تحلیل داده‌های اسکن سه‌بعدی می‌تواند علت ناهنجاری‌های پا و علت چرخش مچ پا به بیرون را تشخیص دهد. اسکن سه‌بعدی نسبت به اسکن دوبعدی پیشرفته‌تر و پیچیده‌تر است، قدرت تشخیص بسیار بالاتری دارد، مدل جامع‌تری از کل پا از جمله انگشتان و مچ پا می‌سازد و برای ساخت ارتزهای سفارشی مفیدتر است اما نیاز به هزینه و زمان بیشتری نیز دارد و تنها برای برخی بیماران که شرایط پیچیده‌تری دارند توصیه می‌شود.

اسکن فشاری

اسکن فشاری پا یک روش تشخیصی است که برای اندازه‌گیری توزیع فشار در بخش‌های مختلف کف پا در حالت ایستاده یا هنگام راه‌رفتن استفاده می‌شود. در این روش از یک صفحه حساس به فشار استفاده می‌شود که زیر پای بیمار قرار می‌گیرد. هنگامی که فرد روی صفحه می‌ایستد (اسکن استاتیک) یا راه می‌رود (اسکن پویا)، حسگرهای موجود در اسکنر، فشار وارده از هر نقطه از پا را اندازه‌گیری کرده و به‌صورت یک تصویر رنگی نمایش می‌دهند. اسکن فشاری اطلاعات دقیق‌تری دربارۀ توزیع نیرو در کف پا ارائه می‌دهد، درحالی‌که اسکنرهای دوبعدی و سه‌بعدی اطلاعات بیشتری در مورد ساختار و شکل پا ارائه می‌دهند. اسکن فشاری می‌تواند نشان دهد که به کدام بخش‌های پا نیروی اضافی و غیرطبیعی وارد می‌شود و تحلیل داده‌های آن توسط متخصصین کلینیک دیاکو در تشخیص انحراف پا به بیرون، طراحی کفش یا کفی طبی و ارزیابی‌های پس از درمان به کار می‌رود.

پاسچروگرافی

پاسچروگرافی روشی تشخیصی است که تمرکز بیشتری روی ارزیابی تعادل و پایداری بدن دارد و داده‌های حاصل از آن برای بررسی مرکز ثقل بدن، حفظ تعادل، الگوی راه‌رفتن و نحوۀ برداشتن قدم استفاده می‌شود. برای انجام این تست، بیمار روی یک دستگاه قرار می‌گیرد. دستگاه‌های پاسچروگرافی کلینیک دیاکو به دو شکل ثابت و متحرک عمل می‌کنند و پس از قرارگرفتن بیمار روی دستگاه، پزشک از فرد می‌خواهد تا حرکات خاصی را روی دستگاه انجام دهد، مثلاً روی یک پا بایستد یا چشم‌های خود را ببندد. حین انجام هر کدام از این حرکات، داده‌ها جمع‌آوری شده و توسط پزشک متخصص بررسی می‌شوند. داده‌های این تست می‌توانند طول گام‌ها، پایداری لگن، الگوی چرخش لگن و نحوۀ انتقال نیرو در بدن هنگام حرکت را نشان دهند که می‌توان از این آن‌ها برای تشخیص مشکلات پا از جمله علت انحراف مچ پا به بیرون استفاده می‌شود.

مرحله 3: درمان و ساخت ارتز

در کلینیک تخصصی پای کودک دیاکو از روش‌های درمانی مختلفی برای انحراف پا به بیرون استفاده می‌شود که بر اساس وضعیت افراد، شدت انحراف پا، علت ایجاد بیماری، سن و جنسیت کودکان انتخاب می‌شوند. فرایند درمان قبل از 12 سالگی با هدف اصلاح کامل انحراف پا است و بین 6 تا 24 ماه طول می‌کشد. در سنین بالاتر، هدف از درمان صرفاً کنترل و تسکین دردهای ناشی از انحراف پا و پیشگیری از عوارض جدی‌تر مانند پای پرانتزی، پای ضربدری، گودی کمر، آسیب مفاصل و… است. روش‌های درمانی اولیه نیز شامل درمان‌های غیرتهاجمی هستند که بدون نیاز به جراحی انجام می‌شوند. در این حالت، ممکن است از یک کفی طبی ساده، کفی‌های تخصصی‌تر در موارد شدید انحراف پا، صندل طبی با کفی تخصصی، ارتوزهای کششی تاندون آشیل، ورزش‌های تخصصی اصلاحی و… استفاده شود. اگر روش‌های غیرتهاجمی مؤثر نباشند می‌توان از انواع جراحی‌ها برای درمان انحراف پا استفاده کرد.

روش‌های رایج درمان انحراف پا به بیرون شامل موارد زیر هستند.

روش درمانی	رویکرد	کاربرد	تأثیرگذاری
مشاهده و پیگیری منظم	معاینات منظم برای بررسی پیشرفت یا بهبود خودبه‌خود در سنین پایین.	برای انحراف خفیف پا به بیرون که بدون درد و عوارض جدی باشد، از جمله در سنین پایین.	تنها برای موارد خفیف انحراف پا در سنین پایین مؤثر است.
فیزیوتراپی و کاردرمانی	تمرینات ورزشی برای تقویت عضلات و بهبود الگوی راه‌رفتن.	برای افرادی که انحراف پای آن‌ها متوسط یا شدید است و در راه‌رفتن دچار مشکل هستند.	در بسیاری از افرادی که ضعف عضلانی یا عدم تعادل عضلات دارند می‌تواند به طور کامل انحراف پا را بهبود بخشد.
ارتز یا بریس	استفاده از ابزار کمکی برای حمایت از مفاصل یا عضلات.	بیشتر برای افرادی که انحراف شدید پا دارند به کار می‌روند.	در کودکان و نوجوانانی که در سن رشد هستند و افرادی که ضعف یا اختلال در عملکرد عضلات دارند بسیار مؤثر است.
گچ‌گیری	استفاده از قالب‌های گچی برای تثبیت استخوان.	در برخی افرادی که به علت کوتاهی آشیل دچار انحراف پا به بیرون هستند.	تنها در برخی افراد مانند بیمارانی که جراحی استئوتومی کرده‌اند یا کوتاهی آشیل دارند تأثیر دارد.
تمرینات کششی	تمرینات هدفمند ورزشی برای ایجاد کشش در عضلات و بافت‌های نرم مانند تاندون‌ها.	در افرادی که سفتی عضلات یا کوتاهی آشیل دارند کاربرد دارد.	بیشترین اثربخشی را در افرادی دارد که سفتی عضلات باعث انحراف پا به بیرون شده است.
کفش و کفی	تغییر ساختار کفش بر اساس وضعیت پا.	برای تمامی افرادی که انحراف پا دارند می‌توان از کفش و کفی طبی استفاده کرد.	بسیاری از بیماران با استفاده از کفش و کفی طبی می‌توانند به زندگی عادی بپردازند و حتی ورزش کنند.
جراحی	درصورتی‌که سایر روش‌ها مؤثر نباشند از جراحی استفاده می‌شود.	در افرادی که انحراف شدید پا به بیرون دارند و درد مفاصل، ورم پا، مشکل در راه‌رفتن و عدم تعادل آن‌ها با سایر روش‌ها از بین نمی‌رود.	این روش بیشترین تاثیر را دارد اما به دلیل عوارض جراحی تنها در افرادی که انحراف شدید پا داشته باشند توصیه می‌شود.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی رویکرد درمانی مؤثری برای راه‌رفتن اردکی است که در بسیاری از کودکان، می‌تواند به طور کامل انحراف پا را بهبود دهد. نوع درمان استفاده‌شده در جلسات فیزیوتراپی برای راه‌رفتن اردکی به علت و شدت انحراف پا وابسته است و از فردی به فرد دیگر تفاوت دارد. معمولاً افرادی که انحراف پای آنها خفیف است نیازی به فیزیوتراپی ندارند و این روش تنها برای موارد شدید یا افرادی که ورم پا، درد، محدودیت حرکت و نامتقارن بودن شکل پاها را تجربه می‌کنند تجویز می‌شود.

رویکردهای فیزیوتراپی برای راه‌رفتن اردکی شامل موارد زیر است.

• تمرین‌های کششی: هدف از این تمرین‌ها ایجاد کشش در عضلات ساق پا و ران است که می‌تواند از ایجاد سفتی و انقباض عضلات پا جلوگیری کند.
• تمرین‌های تقویت‌کنندۀ عضلات: این تمرین‌ها با هدف تقویت عضلات مچ پا و ران انجام می‌شوند و در پایداری و کنترل بدن هنگام ایستادن و راه‌رفتن موثرند.
• آموزش راه‌رفتن: در جلسات فیزیوتراپی سعی می‌شود تا بر اساس شرایط افراد، تمریناتی برای نحوۀ صحیح راه‌رفتن، بهبود تعادل و هماهنگی پاها به آن‌ها آموزش داده شود.

تأثیرگذاری فیزیوتراپی بستگی به شرایط افراد دارد. فیزیوتراپی در سنین کودکی و درصورتی‌که چرخش مچ پا خفیف باشد باعث رفع کامل آن شده و فرد را از روش‌های درمانی جدی‌تر مانند جراحی بی‌نیاز کند. در سنین بالاتر و درصورتی‌که شدت پیچ‌خوردگی مچ پا شدید باشد می‌توان از فیزیوتراپی برای مدیریت عوارض و بهبود عملکرد روزانۀ افراد مانند راه‌رفتن و حفظ تعادل استفاده کرد؛ اما ممکن است برای درمان کامل نیاز به روش‌های درمانی دیگر مانند جراحی باشد.

کفش و کفی

کفش و کفی طبی بر اساس ساختار پای هر شخص طراحی و ساخته می‌شوند و می‌توانند با اصلاح وضعیت پا، فشار را به طور متوازن در بخش‌های مختلف پا پخش کنند. پاشنهٔ کفش‌های طبی به‌گونه‌ای طراحی می‌شود که از چرخش بیش از حد پا جلوگیری کند. همچنین پنجهٔ این نوع کفش‌ها معمولاً کمی بزرگ‌تر است تا فضای کافی برای حرکت پا وجود داشته باشد.

جنس کفی طبی نیز بر اساس شدت پیچ‌خوردگی مچ پا انتخاب می‌شود. در مواردی که پای اردکی خفیف باشد معمولاً از کفی‌های طبی ساده‌تر که نرم و انعطاف‌پذیر استفاده می‌شود؛ اما در موارد شدید، کفی با طراحی پیچیده‌تر و ساختار سفت و محکم انتخاب می‌شود. کفی‌ها نیز کاملاً شخصی‌سازی شده و بر اساس وضعیت قوس پای هر شخص و نحوهٔ توزیع نیرو در کف پا طراحی و ساخته می‌شوند. کفش و کفی طبی راهکار درمانی قطعی برای انحراف پا به بیرون نیستند و به‌عنوان روش کمک درمانی برای کاهش علائم، بهبود عملکرد پا و راحتی فعالیت‌های روزانه ساخته می‌شوند.

بریس

بریس یا ارتز یک وسیلۀ طبی است که برای حمایت از اندام‌های بدن، از جمله مفاصل، استفاده می‌شود. این وسیله به‌صورت خارجی روی بدن قرار می‌گیرد و با ایجاد فشار و کنترل‌کردن حرکت، به بهبود عملکرد اندام‌ها، کنترل حرکات ناخواسته، حمایت از پاها در مقابل وزن بدن و کاهش درد کمک می‌کند. ارتزهای متنوعی در کلینیک دیاکو موجود هستند که متخصصین کلینیک بر اساس شرایط افراد آن‌ها را پیشنهاد می‌دهند تا با کمترین هزینۀ ممکن، بهترین نتیجه را حاصل کنند.

انواع مختلف بریس یا ارتز در کلینیک دیاکو شامل موارد زیر هستند.

• ارتزهای پیش‌ساخته: این نوع ارتزها به‌صورت آماده از شرکت‌های مختلف خریداری می‌شوند و توسط متخصصین کلینیک دیاکو روی تن افراد تنظیم و نصب می‌شوند. ارتزهای پیش‌ساخته برای موارد خفیف پای اردکی مناسب هستند.
• ارتزهای سفارشی (custom-made): در کلینیک دیاکو این امکان وجود دارد که بر اساس نتیجۀ اسکن‌های انجام‌شده، ارتزهای ویژۀ پای هر کودک ساخته شوند که کاملا با ساختار پای کودک مطابق باشند. فرایند ساخت و تحویل این نوع ارتزها 2 هفته تا 2 ماه طول می‌کشد و برای موارد شدیدتر و پیچیده‌تر انحراف پا استفاده می‌شوند.
• گیت پلیت (gate plate): گیت پلیت نوعی ارتز مخصوص است که بیشتر در کودکان فلج مغزی استفاده می‌شود. سطح زیرین این نوع ارتز دارای شیب ملایمی است که پا را هنگام راه‌رفتن به موقعیت مناسب هدایت می‌کند و از این طریق راه رفتن را برای کودکان راحت‌تر می‌کند.
• ارتزهای مچ – پا (Ankle-foot orthoses): این نوع ارتزها برای تثبیت مچ و ساق پا به کار می‌روند و از حرکت بیش از حد اجزای پا جلوگیری می‌کنند. این نوع اتزها می‌توانند با بهبود الگوی راه‌رفتن و کاهش فشار روی مفاصل، منجر به بهبود انحراف پا به بیرون شوند. ارتزهای مچ – پا برای افرادی که به دلیل آسیب مچ پا یا فلج مغزی دچار بیرون‌زدگی مچ پا هستند کاربرد دارد.

جراحی

درصورتی‌که روش‌های غیرتهاجمی نتوانند درد کودکان را کاهش دهند و راه‌رفتن عادی را برای آن‌ها امکان‌پذیر کنند ممکن است نیاز به جراحی باشد. جراحی برای انحراف پا به بیرون زمانی توصیه می‌شود که ناهنجاری شدید استخوانی در لگن، زانو یا مچ پا ایجاد شده باشند، احتمال آسیب مفاصل بالا باشد یا اختلالات عصبی – عضلانی منجر به بروز مشکل در راه‌رفتن و زندگی روزمره شده باشند.

انواع جراحی راه‌رفتن اردکی شامل موارد زیر هستند.

• استئوتومی: در این جراحی، استخوانی که دارای انحراف است، برش خورده و چرخانده می‌شود تا در زاویۀ صحیح قرار گیرد. این جراحی معمولاً برای زمانی که راه‌رفتن اردکی ناشی از چرخش شدید استخوان ساق پا یا استخوان ران باشد به کار می‌رود.
• آزادسازی بافت نرم: زمانی که سفتی عضلات یا تاندون‌های اطراف مفاصل ران، زانو یا مچ پا باعث چرخش مچ پا به بیرون شده باشند، می‌توان با جراحی، این بافت‌ها را شل یا آزادکرده و به چرخش مناسب مچ پا کمک کرد.
• اصلاح لغزش سر استخوان ران: درصورتی‌که چرخش مچ پا ناشی از لغزش سر استخوان ران باشد می‌توان با جراحی، استخوان ران را در محل مناسب خود جاگذاری کرد. این جراحی معمولاً در نوجوانان نتایج بهتری ایجاد می‌کند.

مرحله 4: چکاپ دوره‌ای

پس از هر فرایند درمانی لازم است تا بررسی دوره‌ای انجام شود تا میزان تأثیرگذاری روش انتخاب‌شده بررسی شده و در صورت نیاز، بهبود یابد. در کلینیک درمانی دیاکو چکاپ دوره‌ای بر اساس دستورالعمل‌های ویژه‌ای که توسط این مرکز تدوین شده‌اند صورت می‌گیرد. این پروتکل‌ها امکان بررسی تغییرات هر نوع درمان مانند بریس و پاسخ بدن به آن را فراهم می‌کنند و درصورتی‌که پاسخ‌دهی مناسبی از روش درمانی ایجاد نشود، پروتکل جدیدی اعمال می‌شود تا نتیجۀ مطلوب در بیماران ایجاد شود. به طور معمول، پس از نصب ارتز از بیماران خواسته می‌شود تا هر شش ماه (در موارد خاص هر سه ماه) یک‌بار برای چکاپ دوره‌ای و بررسی وضعیت پا به کلینیک مراجعه کنند. پس از اینکه وضعیت پا به حالت پایداری برسد چکاپ‌ها هر یک سال یک‌بار خواهد بود تا بهترین نتیجه برای بیماران حاصل شود.

آینده درمان چرخش پا به بیرون

زمان لازم برای بهبودی پس از درمان وابسته به نوع روش درمانی است. به‌طورکلی، بهبودی پس از درمان تدریجی بوده و به چند هفته تا چند ماه زمان نیاز دارد. درصورتی‌که روش درمانی مؤثر باشد، افراد کاهش قابل‌توجهی در درد، ورم پا و التهاب مفاصل خواهند داشت و راه‌رفتن آن‌ها به‌خوبی اصلاح خواهد شد. با گذشت زمان و چکاپ دوره‌ای، افراد می‌توانند به‌تدریج به فعالیت‌های ورزشی نیز بپردازند؛ اما برای هر نوع فعالیت جدیدی لازم است تا تأیید پزشک خود را داشته باشند. روش‌های درمانی که امروزه برای چرخش مچ پا به بیرون کاربرد دارند تأثیرات بسیار مناسبی داشته و به‌خوبی می‌توانند چرخش مچ پا به بیرون را در کودکان بهبود دهند.

عوارض عدم درمان انحراف مچ پا به بیرون

درصورتی‌که انحراف مچ پا به بیرون درمان نشود علاوه بر عوارضی که ایجاد می‌کند، می‌تواند منجر به آسیب‌های بیشتر در سایر بخش‌های بدن شود.

مهم‌ترین عوارض عدم درمان انحراف مچ پا به بیرون شامل موارد زیر هستند.

• درد و ناراحتی در کف پا، مچ پا، زانوها، مفصل ران و کمر
• کاهش فعالیت
• آسیب مفاصل زانو، مچ پا و ران
• تأثیرات منفی روانی مانند کاهش اعتمادبه‌نفس

باتوجه‌به اینکه درمان‌های مؤثری برای انحراف پا به بیرون وجود دارند، توصیه می‌شود تا در سنین کودکی و در صورت ایجاد علائم انحراف پا، به پزشک متخصص مراجعه کرده و روند درمان کودکان خود را پیگیری نمایید.

سؤالات متداول

آیا انحراف پا به بیرون بدون درمان بهتر می‌شود؟

در موارد خفیف، به‌ویژه در کودکان، انحراف مچ پا به بیرون ممکن است با رشد کودک بهبود یابد اما در صورت ایجاد علائم بیماری، لازم است تا کودک تحت نظر پزشک باشد.

در صورت ایجاد انحراف پا به بیرون، چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر کودک شما علائمی همچون اختلال در راه‌رفتن، درد شبانگاهی، خستگی و سایر علائم انحراف پا به بیرون را دارد بهتر است در اسرع‌وقت به پزشک مراجعه کنید. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌تواند از پیشرفت مشکل و بروز عوارض بیشتر جلوگیری کند.

آیا انحراف پا به بیرون در بزرگسالان نیز رخ می‌دهد؟

بله، انحراف پا به بیرون در بزرگسالان نیز ممکن است رخ دهد و می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی مانند آسیب‌های مفصلی، ضعف عضلانی و ناهنجاری‌های ساختاری باشد.

آیا می‌توان از بروز انحراف پا به بیرون پیشگیری کرد؟

در بسیاری از موارد، نمی‌توان از بروز این مشکل پیشگیری کرد. اما با انجام تمرینات ورزشی مناسب و استفاده از کفش‌های مناسب می‌توان به تقویت عضلات پا و جلوگیری از بدتر شدن وضعیت کمک کرد.

آیا درمان چرخش مچ پا به بیرون در سنین مختلف متفاوت است؟

بله، در سنین پایین‌تر معمولا از روش‌های غیرتهاجمی و اصلاحی مانند فیزیوتراپی استفاده می‌شود و در سنین بالاتر ممکن است نیاز به جراحی باشد.

درمان چرخش مچ پا به بیرون چقدر طول می‌کشد؟

روند درمان وابسته به سن، جنسیت، شدت انحراف پا و علت ایجاد آن متفاوت است؛ اما به طور متوسط قبل از 12 سالگی بین 6 تا 24 ماه طول می‌کشد.

بریس برای انحراف پا به بیرون چه مدت باید استفاده شود تا مؤثر باشد؟

معمولاً بریس باید چندین ساعت در روز و به مدت چند ماه یا بیشتر طبق توصیه پزشک استفاده شود.

آیا استفاده از بریس انحراف پا به بیرون دردناک است؟

استفاده از بریس ممکن است در ابتدا کمی ناراحتی ایجاد کند؛ اما درد خاصی ایجاد نمی‌کند. در صورت ایجاد هرگونه درد در هنگام استفاده لازم است تا به پزشک متخصص اطلاع دهید.

آیا بریس می‌تواند باعث اصلاح کامل انحراف پا به بیرون شود؟

در موارد متوسط و در کودکان، بریس می‌تواند به اصلاح کامل یا قابل‌توجه انحراف کمک کند، به‌ شرطی‌ که در زمان مناسب استفاده شود.

آیا بریس‌ها برای بزرگسالانی که انحراف مچ پا به بیرون دارند هم مؤثر هستند؟

معمولاً بریس‌ها در کودکان درحال‌رشد مؤثرتر هستند. در بزرگسالان، ممکن است بیشتر برای تسکین علائم و جلوگیری از بدترشدن انحراف پا استفاده شوند.

در افرادی که انحراف مچ پا به بیرون دارند پوشیدن بریس در شب هم ضروری است؟

این مسئله بستگی به شدت انحراف دارد. در برخی موارد، پزشک توصیه می‌کند که بریس حتی هنگام خواب نیز پوشیده شود.

برای درمان انحراف پا به بیرون، استفاده از کفی‌های سفارشی بهتر است یا کفی‌های آماده؟

کفی‌های سفارشی که به‌ طور خاص برای هر فرد ساخته می‌شوند، معمولاً مؤثرتر از کفی‌های آماده هستند زیرا دقیقاً با نیازهای پای بیمار مطابقت دارند.

برای درمان انحراف پا به بیرون، چه مدت باید از کفش‌ها یا کفی‌های طبی استفاده کرد؟

مدت‌زمان استفاده از کفش یا کفی طبی بستگی به شدت انحراف پا دارد، اما ممکن است نیاز به استفاده طولانی‌مدت یا حتی دائمی باشد.

آیا کفی‌های طبی می‌توانند به اصلاح کامل انحراف پا به بیرون کمک کنند؟

در موارد خفیف تا متوسط، کفی‌های طبی می‌توانند به بهبود وضعیت پا کمک کنند، اما معمولاً نمی‌توانند به‌تنهایی انحراف پا را به‌ طور کامل اصلاح کنند.