شایع‌ترین علت درد پاشنه در کودکان: بیماری سیور + درمان

شایع‌ترین علت درد پاشنه پا در کودکان بیماری سیور است. این بیماری نسبتاً رایج و بی‌خطر است که بیماری به دلیل التهاب صفحه رشد در پاشنه کودکان رخ می‌دهد. عموماً درد پاشنه در کودکان به‌صورت خانگی و با استراحت، کمپرس یخ و حرکات اصلاحی درمان می‌شود و تنها در صورت مقاومت درد به درمان، نیاز به مراجعه به پزشک و بررسی دقیق‌تر است. پزشک نیز پس از بررسی دقیق به‌ وسیله معاینات فیزیکی و عکس‌برداری، درمان متناسب با آن را تعیین می‌کند. معمولاً این درمان‌ها شامل استفاده از کفش، کفی‌های طبی و تجویز مسکن می‌شود. البته در موارد بسیار نادری نیز مشکل‌های دیگری از جمله التهاب فاشیای کف پا، شکستگی و مشکلات مادرزادی نیز می‌توانند باعث درد پاشنه در کودک شوند.

بیماری سیور، رایج‌ترین علت درد پاشنه پا در کودکان

به التهابی که در صفحه رشد پاشنه پا به وجود آید، بیماری سیور گفته می‌شود. این عارضه بیشتر یک مصدومیت است تا یک بیماری و به طور عمده کودکان درحال‌ رشد مخصوصاً آن‌ها که بسیار فعال هستند به آن مبتلا می‌شوند. فعالیت‌های ورزشی مثل دویدن و پریدن، به دلیل پرفشار بودن، احتمال ابتلا کودک به این نوع از التهاب را افزایش می‌دهد. به همین دلیل بروز این مشکل بین پسر‌ها شایع‌تر است. این مصدومیت دو ویژگی اصلی دارد. اول اینکه با کشیدن تاندون آشیل درد تسکین پیدا می‌کند و دوم اینکه پس از اتمام دوره رشد، این عارضه برطرف خواهد شد. بیماری سیور در کودکان و نوجوانان معمولاً در بازه سنی حدود ۸ تا ۱۵ سال رخ می‌دهد.

عوامل موثر در بروز بیماری سیور

بیماری سیور که به آپوفیزیت کالکانئال (calcaneal apophysitis) نیز معروف است، به دلیل فشار مکرر روی صفحه رشد پاشنه رخ می‌دهد. در این قسمت دلایل اصلی بروز این عارضه بررسی شده‌اند:

علائم همراه بیماری سیور

کودکانی که مبتلا به بیماری سیور هستند درد پشت پاشنه را بیشتر از سایر علائم تجربه می‌کنند. این درد منجر به لنگیدن کودک شده و او را مجبور می‌کند که برای کم‌کردن درد روی پنجه پا راه برود. علائم این بیماری با علائم سایر عارضه‌ها همچون التهاب فاشیای کف پا و یا درد ساق پا (shin splint) مشابه است. مهم‌ترین علائم این بیماری در این قسمت بررسی شده‌اند:

• درد در یک یا هر دو پاشنه که اغلب کودکان در هر دو پاشنه درد را تجربه می‌کنند.
• دردی که با لمس کردن و یا فعالیت تشدید ‌می‌شود (مخصوصاً با پریدن و دویدن روی سطوح سفت) و با استراحت تسکین می‌یابد.
• تورم، قرمزی و التهاب در پاشنه‌ها

درمان بیماری سیور با روش‌های خانگی

علائم بیماری سیور اغلب با درمان‌های خانگی همچون استراحت و مصرف مسکن‌هایی که نیاز به نسخه ندارند تسکین می‌یابند. برطرف‌شدن علائم به طور کامل ممکن است تا چند ماه نیز طول بکشد.

در ادامه درمان‌های خانگی بیماری سیور را بررسی می‌کنیم:

استراحت 

کودک نیاز دارد برای چند روز تا چند هفته از فعالیت‌های شدید خودداری کند. در ابتدا که درد شدیدتر است باید از انداختن وزن بر پاشنه خودداری شود. پس از تسکین درد شدید باید فشار به طور کنترل شده‌ای بر پا وارد شود تا سلامت استخوان‌ها و تاندون‌ها حفظ شود. بنابراین از فعالیت سنگین و طولانی کودک تا بهبودی کامل جلوگیری شود.

کمپرس یخ

به مدت ۴ تا ۵ روز و چند بار در هر روز کمپرس یخ روی پاشنه کودک بگذارید. هر یک الی دو ساعت یکبار و هر بار به مدت ۱۵ دقیقه از کمپرس استفاده کنید و از تماس مستقیم یخ با پوست کودک خودداری کنید.

مصرف مسکن

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی می‌توانند به کاهش درد و تورم کمک کنند. ایبوپروفن، دیکلوفناک و ناپروکسن از داروهای مسکن بدون نیاز به نسخه و ملوکسیکام و سلکوکسیب از مسکن‌های نیازمند به نسخه‌ای هستند که برای رفع درد و التهاب در پاشنه پای کودکان استفاده می‌شوند.

کفش‌های طبی 

مطمئن شوید که از کفش‌های طبی با استانداردهای لازم برای فرزند خود استفاده می‌کنید. به این طریق حمایت لازم از پای کودک فراهم می‌شود و از آسیب‌های ثانویه جلوگیری خواهد شد.

کفی‌های طبی

کفی‌های طبی و پدهای طبی پاشنه می‌توانند ضربه و فشار وارده به پاشنه را کاهش دهند. به این طریق درد کم و روند درمان بیماری سیور نیز سریع‌تر طی خواهد شد.

حرکات اصلاحی

برخی تمرینات وجود دارند که روند درمان را سریع‌تر می‌‎کنند. این تمرینات باعث افزایش انعطاف‌پذیری و تقویت پاشنه‌ها، عضلات پشت ساق‌ها و عضلات پشت ران شده که در نهایت منجر به حمایت بهتر از پا و پاشنه‌ها خواهند شد. در اینجا چند مورد از این حرکات معرفی شده‌اند:

• جمع‌کردن حوله: برای انجام این تمرین کودک را روی صندلی بنشانید و حوله‌ای زیر پای او بگذارید. از او بخواهید بدون بلندکردن پاشنه پا و تنها با جمع‌کردن پنجه حوله را جمع کند و به سمت خود بکشد. بهتر است کودک این تمرین را ۲ بار در روز و هر بار به مدت ۱ تا ۲ دقیقه انجام دهد.

• تقویت عضلات پشت ساق: برای این کار از کودک بخواهید روی جعبه‌ای بایستد. پاشنه‌ کودک باید آزاد باشد و فقط پنجه پای او روی جعبه قرار بگیرد و به‌آرامی و با استفاده از عضلات پشت ساق به سمت بالا و پایین حرکت کند. این کار طوری انجام شود که بالارفتن 6 ثانیه و پایین آمدن ۱۰ ثانیه طول بکشد. بهتر است کودک این تمرین را 2 بار در روز هر بار به مدت 2 دقیقه انجام دهد.

• کشش عضلات پشت ساق: از کودک بخواهید روبه‌روی دیوار بایستد و یک پا را جلوتر و نزدیک به دیوار بگذارد. با خم­کردن پای نزدیک به دیوار و هل‌دادن بدن به سمت جلو، باید کشش در پشت ساق پای عقب احساس شود.

چه موقع باید به پزشک مراجعه کنیم؟

درصورتی‌که علی‌رغم استراحت و پیگیری درمان‌های خانگی هنوز درد پاشنه‌ی کودک ادامه داشته باشد، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. پزشک برای تشخیص بیماری سیور ابتدا پای کودک را معاینه می‌کند. او با اعمال فشاری ملایم به پاشنه از محل دقیق درد مطلع می‌گردد.

برای اطمینان بیشتر و یا مشخص‌کردن سایر مشکلات احتمالی همانند شکستگی، ممکن است پزشک از شما بخواهد با اشعه ایکس یا ام‌آرآی از پاشنه‌ی پا عکس‌برداری کنید. اگر پزشک تشخیص بدهد که کودک دچار بیماری سیور شده است، ممکن است چند جلسه فیزیوتراپی را برای سریع‌تر کردن روند درمان تجویز کند. گاهی اوقات پزشک پوشیدن کفش و کفی طبی یا بریس را تجویز می‌کند. این وسایل به کاهش فشار وارده به پاشنه پا کمک کرده و از قرارگرفتن پا در موقعیت‌هایی که منجر به تشدید آسیب خواهند شد جلوگیری می‌کنند. در صورت حاد بودن عارضه نیز، پزشک برای بی‌حرکت ماندن پا و بهبود صفحه رشد، پای کودک را گچ می‌گیرد یا با آتل می‌بندد.

سؤالاتی که پزشک برای تشخیص بیماری سیور از شما می‌پرسد:

• کودک شما چند سال دارد؟
• کودک شما چه مقدار در روز فعالیت فیزیکی دارد؟
• آیا کودک شما در حال جهش رشد است؟
• آیا کودک شما می‌لنگد؟
• آیا کودک شما روی پنجه راه می‌رود؟
• آیا با تشدید فعالیت، درد پاشنه کودک شما بدتر و با استراحت درد تسکین می‌یابد؟
• چه مدت است که پاشنه کودک شما درد می‌کند؟
• آیا درد فقط در پاشنه‌ی پای کودک شما حس می‌شود؟
• آیا کودک شما مصدومیت و یا مشکل زمینه‌ای دیگری دارد؟
• آیا با فشاردادن محل درد، کودک شما احساس درد بیشتری می‌کند؟
• آیا پس از فعالیت محل درد در پاشنه‌ی کودک شما قرمز و متورم می‌شود؟
• آیا درمان خانگی انجام داده‌اید؟
• نتیجه درمان خانگی برای کودک شما چه بوده است؟

پیشگیری از بروز مجدد درد پاشنه پا

جلوگیری از وقوع مجدد درد پاشنه نیازمند تغییر عادات بد و اصلاح سبک زندگی است. در ادامه موارد لازم جهت پیشگیری از بروز مجدد درد پاشنه‌ی پا را توضیح می‌دهیم:

• کشش و تقویت عضلات: عضلات پشت ساق و تاندون آشیل برای منعطف ماندن باید به‌طور مرتب کشیده و همچنین عضلاتی همانند عضلات پشت ساق پا با ورزش‌های متناسب تقویت شوند.
• گرم و سرد کردن بدن: پیش و پس از فعالیت‌های ورزشی از کودک بخواهید که بدن خود را گرم و سرد کند. احتمال بروز مصدومیت‌های فیزیکی از جمله مصدومیت تاندون آشیل، با این‌ کار کم می‌شود.
• پوشیدن کفش طبی: از کفش‌هایی با قوس و پد پاشنه‌ی مناسب استفاده شود.
• ارتز: استفاده از ارتزهایی مانند بریس برای حمایت بیشتر از پاشنه کودک که توسط پزشک تجویز می‌شود و تا برطرف شدن کامل عارضه در کودک باید از آن استفاده کند.
• کم‌کردن شدت فشار وارده به پاشنه: شدت فعالیت‌ها را باید کم کرد. از انجام فعالیت‌هایی که ضربه شدید به پاشنه وارد می‌کنند نیز خودداری شود. برای مثال با تغییر رشته ورزشی کودک خود، از واردشدن ضربات زیاد به پاشنه او جلوگیری کنید. البته که پوشیدن کفش و کفی طبی نیز مؤثر خواهد بود.
• استراحت: استراحت کافی بین فعالیت‌های شدید و استفاده از کمپرس یخ برای جلوگیری از التهاب بسیار موثر است.
• کاهش وزن: کاهش وزن باعث می‌شود فشاری که به پاشنه وارد می‌شود کم شود. این مسئله خود باعث پایین آمدن احتمال بروز مجدد عارضه و احساس درد در پاشنه است.

سایر علل مؤثر در ایجاد درد پاشنه پا در کودکان

علاوه بر بیماری سیور، دلایل دیگری نیز در ایجاد درد پاشنه در کودکان مؤثر هستند. در ادامه به این دلایل می‌پردازیم:

اتصال غیرطبیعی استخوان‌های مچ پا به هم

اتصال غیرطبیعی استخوان‌های مچ پا به هم که به تارسال کوالیژن (Tarsal coalition) نیز معروف است، یک مشکل در استخوان‌های مچ پا است که در آن دو یا چند استخوان به طور غیرطبیعی به هم متصل می‌شوند و در اثر عوامل ژنتیکی، عفونت، آسیب یا آرتروز رخ می‌دهد. این اتصال ممکن است بین استخوان‌های پاشنه و قوزک پا یا بین استخوان‌های پاشنه و مچ پا ایجاد شود. علائم این مشکل عبارت‌اند از

• درد یا سفتی زیر قوزک پا (اغلب در قسمت میانی یا پشتی پا)
• صافی کف پا به دلیل اتصال استخوان‌های اطراف مچ به هم
• افزایش درد در هنگام فعالیت شدید و یا پس از آسیب‌های جزئی

روش‌های تشخیص

• عکس‌برداری پزشکی با اشعه ایکس و سایر روش‌های عکس‌برداری همچون سی‌تی‌اسکن و ام‌آرآی

روش‌های درمان

• استراحت
• فیزیوتراپی
• تنظیم نوع فعالیت‌های روزانه
• استفاده از ارتزهایی مانند بریس پا برای حمایت بیشتر از پاشنه‌ی پا
• جداسازی قسمت‌های متصل‌شده برای افزایش محدوده‌ی حرکت با جراحی در موارد حاد

التهاب فاشیای کف پا

به بروز التهاب در بافت‌های ضخیمی که پاشنه‌ی پا را به انگشتان متصل می‌کند التهاب فاشیای کف پا می‌گویند.

علائم

• درد پاشنه مخصوصاً صبح‌ها یا پس از بی‌حرکتی طولانی که با تحرک بهبود می‌یابد.
• درد پاشنه که پس از فعالیت طولانی همانند راه‌ رفتن و ایستادن تشدید می‌شود.

دلایل

• فعالیت‌های طولانی یا شدید همچون راه‌رفتن طولانی، ایستادن طولانی و دویدن بیش از حد
• عوامل موثر بر اعمال فشار بیشتر به پا از جمله چاقی، سن بالا، استفاده از کفش‌های نامناسب، فعالیت روی سطوح سفت و شغل‌های نیازمند به ایستادن یا راه رفتن برای مدت طولانی
• درد مزمن درمان نشده‌ی پاشنه که ممکن است در نهایت منجر به پارگی فاشیا شود.

روش‌های تشخیص

• معاینات فیزیکی از جمله ارزیابی درد پاشنه‌ی پا
• بروز درد همراه با لمس
• عکس‌برداری پزشکی از جمله اشعه ایکس و سونوگرافی برای مشخص‌ کردن ضخامت فاشیا

روش‌های درمان

• استراحت
• کمپرس یخ
• حرکات کششی
• کفی طبی
• تزریق کورتیزون برای کاهش التهاب
• مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی
• فیزیوتراپی
• جراحی جداسازی فاشیا از پاشنه در موارد شدید

شکستگی

شکستگی‌های کوچکی در استخوان پاشنه وجود دارند که در اثر فشارهای مداوم و مکرر همانند دویدن به وجود می‌آیند. احتمال شکستگی استخوان پاشنه در بین ورزشکارها بیشتر است.

علائم

• درد شدید پاشنه
• دردی که با کشش و یا ایستادن تشدید می‌شود.
• کبودی، تورم، بروز درد در هنگام لمس و احساس گرما در پاشنه

دلایل

• فعالیت زیاد با شدت بالا و حرکات تکرارشونده
• موارد تشدیدکننده‌ای همانند ورزش بسکتبال، کار شدید، اختلال تغذیه و مصرف سیگار یا الکل

روش‌های تشخیص

• معاینات فیزیکی
• عکس‌برداری با اشعه ایکس یا سی‌تی‌اسکن

روش‌های درمان

• استراحت و خودداری از حمل بار سنگین بین یک تا دو ماه (دوره نقاهت)
• استفاده از آتل یا گچ برای بی‌حرکتی محل شکستگی
• مصرف داروهای مسکن بدون نسخه
• فیزیوتراپی برای بازتوانی

استئومیلیت یا عفونت استخوان

استئومیلیت در اثر آلودگی مغز استخوان به باکتری یا قارچ اتفاق می‌افتد. این عارضه ممکن است در اثر زخم‌های سطحی یا آلودگی در اثر جراحی رخ دهد و استخوان‌ها را درگیر کند. درمان سریع و جدی برای جلوگیری از آسیب‌های دائمی به استخوان‌ها ضروری است.

علائم

• تب و لرز
• درد در استخوان‌ها
• تهوع
• تورم و گرمی در محل درد
• چرک‌ کردن بافت نزدیک به محل زخم

روش‌های تشخیص

• آزمایش خون
• اشعه ایکس، اسکن استخوان و ام‌آرآی
• برداشت بافت (بیوپسی) استخوان برای تشخیص باکتری‌ها

روش‌های درمان

• مصرف آنتی‌بیوتیک برای توقف عفونت
• جراحی در صورت نیاز

سوالات متداول

آیا بیماری سیور در بزرگسالان هم رخ می‌دهد؟

خیر، این بیماری فقط مختص کودکان 8 تا 15 سال است و پس از بسته شدن صفحه‌ی رشد احتمال ابتلا به آن وجود ندارد.

آیا کودک با درد پاشنه در خطر جدی است؟

خیر، بیماری سیور در اکثر مواقع دلیل درد پاشنه در کودکان است که به‌صورت خانگی درمان می‌شود و کودک در خطر جدی نیست.

در چه زمانی برای درد پاشنه در کودکان از جراحی استفاده می‌شود؟

این اتفاق بسیار نادر است و تنها زمانی که درد به انواع روش‌های درمان مقاومت نشان دهد از آن استفاده می‌شود.

چه ورزش‌هایی احتمال وقوع درد پاشنه را در کودک افزایش می‌دهند؟

ورزش‌هایی که ضربات ناشی از پریدن در آن‌ها وجود دارد همانند بسکتبال، والیبال و دویدن.

آیا درد پاشنه در کودکان نیاز به مراجعه به پزشک دارد؟

خیر، به طور کلی این مشکل با درمان خانگی برطرف می‌شود. اگر مشکل ادامه پیدا کرد به پزشک مراجعه کنید.

لنگیدن و روی پنجه پا راه رفتن در کودکان نشانه چیست؟

این علائم ممکن است نشانه درد پاشنه و بیماری سیور در کودک شما باشند.

پس از درمان بیماری سیور درد دوباره باز می‌گردد؟

اگر فعالیت‌های روزانه و پرفشار، به‌آرامی از سرگرفته نشوند و یا کودک در بین فعالیت استراحت کافی نکند ممکن است که درد بازگردد.

چه نوع کفش‌هایی برای کودکان مبتلا به بیماری سیور مناسب است؟

کفش‌هایی که از پاشنه و قوس کف پا حمایت کافی می‌کنند برای کودکان مبتلا به سیور مناسب هستند. این کفش‌ها، دارای پدهای پاشنه و کفی‌های طبی متناسب با قوس کف پا هستند.

چرا درد در پاشنه کودکان در سن رشد مشکلی رایج است؟

به دلیل جهش رشد و پایین‌بودن توان عضلانی و قدرت تاندون‌ها، کودکان در سن رشد بیش‌تر در معرض آسیب و درد هستند. این مشکل پس از بسته‌شدن صفحه رشد در پاشنه پا و تقویت عضلات و تاندون‌ها برطرف می‌شود.

آیا امکان دارد که بیماری سیور در کودکی منجر به مشکلات حاد در بزرگسالی شود؟

خیر، پس از پایان دوره‌ی رشد و توقف رشد در پاشنه‌ی کودک، مشکل برطرف می‌شود و به مشکل دیگری در طولانی مدت ختم نخواهد شد.

آیا امکان دارد که بیماری سیور خود به خود درمان شود؟

بله، این بیماری با اتمام سن رشد و بسته شدن صفحه‌ی رشد درمان می‌شود. این مسئله ممکن است بین 1 تا 2 سال طول بکشد.

آیا تزریق کورتیزول برای درمان بیماری سیور لازم است؟

خیر، این بیماری با اتمام سن رشد درمان می‌شود و نیازی به تزریق کورتیزول نیست.

آیا شکستگی صفحه رشد می‌تواند یکی از دلایل درد پاشنه پا در کودکان باشد؟

بله، شکستگی صفحه رشد می‌تواند باعث درد پاشنه در کودکان شود، هرچند کمتر از بیماری سیور شایع است. این آسیب معمولاً به دلیل ضربه یا فشار مکرر در فعالیت‌های پرتحرک رخ می‌دهد. تشخیص آن با معاینه و تصویربرداری (مانند اشعه ایکس) انجام می‌شود.