راه رفتن کودک یکی از مهمترین و جذابترین مراحل رشد او است که معمولاً بین ۱۲ تا ۱۸ ماهگی رخ میدهد، هرچند این زمان برای هر کودک میتواند کمی متفاوت باشد و عوامل گوناگونی بر آن تأثیر بگذارند. بنابراین، درک زمانبندی طبیعی و شناخت تفاوتهای فردی در رشد، به والدین کمک میکند تا با آرامش و اطمینان خاطر بیشتری از این مرحله عبور کنند.
چه زمانی میتوانید منتظر اولین قدمهای کودک خود باشید؟
اولین قدمهای کودک معمولاً بین ۹ تا ۱۵ ماهگی برداشته میشود، اما این زمان میتواند برای هر کودک متفاوت باشد. بعضی از کودکان ممکن است زودتر یا دیرتر از این محدوده زمانی شروع به راه رفتن کنند، یعنی کودک شما ممکن است در فاصله زمانی ۹ تا ۲۴ ماهگی راه رفتن را آغاز کند، و این تأخیر یا پیشرفت زودهنگام میتواند جزو ویژگیهای طبیعی رشد او باشد و نباید باعث نگرانی والدین شود.
چرا زمان راه رفتن کودکان با هم متفاوت است؟
عوامل مختلفی مانند ژنتیک، شرایط جسمی، تغذیه، محیط و حتی تمرینهایی که ممکن است والدین با کودک انجام دهند باعث میشود زمان راه رفتن، از یک کودک با کودک دیگر متفاوت باشد.
تواناییهای فیزیکی کودک
کودکان برای شروع راه رفتن به چند مهارت اصلی نیاز دارند که بهتدریج در طی زمان رشد میکنند. اولین عامل قدرت عضلانی است که به کودک این امکان را میدهد تا وزن بدن خود را کنترل کند و برای ایستادن آماده شود. زمانی که کودک میتواند حتی برای چند ثانیه، دست خود را به جایی بگیرد و بایستد، نشان میدهد که رشد عضلات مرکزی و پایینتنه او بهدرستی صورت گرفته است.
دومین عامل مهم، حفظ تعادل هنگام ایستادن و راه رفتن است. کودک باید بهتدریج بتواند بدون تکیهدادن به اشیاء یا به والدین خود بایستد. در ابتدا کودک ممکن است فقط چند لحظه بدون حمایت بایستد، اما به مرور زمان تعادلش بهتر میشود. هماهنگی عضلات هم برای حرکت و راه رفتن ضروری است، چرا که کودک باید بتواند عضلات مختلف بدن را به طور همزمان برای برداشتن قدمهای پیوسته به کار گیرد. این فرایند به طور تدریجی و با تمرین اتفاق میافتد و هر کودک در زمان خاص خود به این تواناییها میرسد.
خلقوخو و شخصیت کودک
شخصیت و خلقوخوی کودک میتواند تأثیر زیادی بر زمان شروع راه رفتن او داشته باشد. کودکانی که محتاطتر هستند، معمولاً زمان بیشتری برای ایستادن و راه رفتن نیاز دارند و بهتدریج به این مهارتها میرسند. این کودکان ابتدا نیاز دارند به طور کامل از تواناییهای خود و امن بودن محیط مطمئن شوند و بعد روی پای خود ایستادن را امتحان کنند. بنابراین فراهمکردن محیطی امن و حمایتی، میتواند این کار را برای آنها سادهتر کند.
در مقابل، کودکانی که اعتمادبهنفس بیشتری دارند و جسورتر هستند، معمولاً زودتر به مرحله ایستادن و راه رفتن میرسند. این کودکان معمولاً از همان ابتدا علاقه بیشتری به حرکت و کشف دنیای اطرافشان دارند و برای آنها راه رفتن جذابتر از خزیدن است. البته کودکانی که خواهر یا برادر با فاصله سنی کمی دارند، ممکن است او را الگوی خود قرار دهند و زودتر سعی کنند تا بایستند و راه بروند.
تفاوتهای ژنتیکی
یکی از عوامل تعیینکننده در رشد حرکتی کودک، ویژگیهای ژنتیکی او است. اگر والدین کودک یا خانوادهاش در سنین مشخصی شروع به راه رفتن کردهاند، احتمالاً کودک نیز در همان بازه زمانی مشابه راه رفتن را آغاز میکند. در واقع، ژنتیک میتواند نقشی کلیدی در تعیین زمان و سرعت رشد حرکتی کودک ایفا کند.
علاوه بر این، برخی از ویژگیهای شخصیتی کودک هم تا حدی تحتتأثیر ژنتیک قرار دارند. کودکانی که از نظر شخصیتی اعتمادبهنفس بیشتری دارند و به کاوش و حرکت علاقهمند هستند، معمولاً سریعتر شروع به راه رفتن میکنند. در مقابل، کودکانی که طبیعتاً محتاطتر هستند، ممکن است زمان بیشتری را برای توسعه مهارتهای حرکتی خود نیاز داشته باشند.
آیا مرحله رشد حرکتی کودک شما با سن او مطاقبت دارد؟
رشد حرکتی کودک یک فرایند پیچیده و تدریجی است که در هر کودک به طور منحصربهفردی پیش میرود. رشد کودک و به دست آوردن آمادگی لازم برای ایستادن شامل موارد مختلفی مانند توانایی کنترل سر و گردن، چهار دست و پا رفتن، و ایستادن و راه رفتن مستقل میشود.
تصویر بالا به شما کمک میکند تا بادقت بیشتری بررسی کنید که آیا کودک شما به طور طبیعی و بهموقع، مراحل رشد حرکتی خود را طی میکند یا خیر. برای مثال، زمانی که کودک در ماههای اولیه شروع به کنترل سر و گردن میکند، یعنی رشد عضلات گردن و ستون فقرات او بهدرستی صورت گرفته است. به دنبال آن، کودک مهارتهای حرکتی پیچیدهتری مانند نشستن، خزیدن، ایستادن و راه رفتن را در زمانهای مشخص به دست میآورد.
نگرانیهای احتمالی در مراحل رشد حرکتی کودک
در مراحل رشد حرکتی کودک، والدین ممکن است نگرانیهایی درباره تأخیر در حرکت یا عدم پیشرفت طبیعی کودک داشته باشند. بهعنوان مثال، اگر کودک دیرتر از همسالان خود شروع به نشستن، ایستادن یا راه رفتن کند، والدین ممکن است نگران شوند که مشکلی وجود دارد.
کودک من هنوز در ۴ماهگی نمیتواند سرش را کنترل کند.
کودک باید بین ۲ تا ۴ ماهگی توانایی کنترل سر و گردن خود را پیدا کند. این مرحله، شکلگیری قدرت عضلات گردن و هماهنگی عصبی در کودک را نشان میدهد. اگر کودک شما تا ۵ یا ۶ ماهگی نتواند سرش را کنترل کند، ممکن است نیاز به ارزیابی پزشکی داشته باشد تا اطمینان حاصل شود که هیچ مشکلی در رشد عضلات گردن و شانهها وجود ندارد. تأخیر یک یا دو ماهه در کنترل سر معمولاً جای نگرانی ندارد و ممکن است ناشی از تفاوتهای فردی باشد، اما درصورتیکه تأخیر بیشتر از این باشد، بهتر است تحتنظر پزشک قرار گیرد.
کودک من در ۹ ماهگی هنوز توانایی ایستادن با کمک من را ندارد.
کودک باید بین ۶ تا ۹ ماهگی بتواند با کمک دیگران (مثل حمایت والدین) بایستد و وزن خود را بر روی پاهایش تحمل کند. این مرحله یکی از مراحل حیاتی رشد حرکتی کودک است و نشاندهندهٔ تقویت عضلات پا و هماهنگی عصبی است. تأخیر تا ۱۰ یا ۱۱ ماهگی معمولاً طبیعی است؛ اما اگر کودک شما تا ۱۲ ماهگی نتواند ایستاده باشد، باید توسط یک متخصص مورد ارزیابی قرار گیرد.
کودک من ۱۰ ماهه است و هنوز چهار دست و پا راه نمیرود.
بین ۷ تا ۱۰ ماهگی، اکثر کودکان شروع به حرکت با چهار دست و پا (یا خزیدن) میکنند. این مرحله برای تقویت عضلات دستها، پاها، شکم و کمر و همچنین برای بهبود هماهنگی بین اعضای بدن بسیار حیاتی است. اگر کودک شما تا ۱۲ ماهگی شروع به چهار دست و پا راه رفتن نکرده باشد، ممکن است نیاز به مراجعه به پزشک متخصص وجود داشته باشد. برخی از کودکان ممکن است مستقیماً از مرحله خزیدن روی زمین عبور کنند و به ایستادن و راه رفتن روی بیاورند. با این حال، تأخیر بیش از دو ماه در این مرحله ممکن است نشاندهندهٔ مشکلات رشد باشد و بهتر است با پزشک مشورت کنید.
کودک من در یک سالگی بهصورت مستقل نمیتواند بایستد.
کودک باید بین ۹ تا ۱۲ ماهگی بتواند بدون کمک دیگران بایستد. این مرحله معمولاً پس از کسب تواناییهای اولیه حرکت (مثل خزیدن و ایستادن با کمک) رخ میدهد و نشاندهندهٔ آمادگی کودک برای استفاده از عضلات پای خود به طور مستقل است. تأخیر ۱ یا ۲ ماهه (مثلاً تا ۱۳ ماهگی) معمولاً طبیعی است و نشانه نگرانی نیست، اما اگر کودک شما تا ۱۵ ماهگی قادر به ایستادن بدون کمک نباشد، باید تحتنظر پزشک قرار گیرد تا از هرگونه مشکل فیزیکی یا عصبی جلوگیری شود.
کودک من در ۱۵ ماهگی هنوز قدم برنمیدارد.
کودک باید بین ۹ تا ۱۵ ماهگی اولین قدمهای خود را بردارد. این یک مرحله مهم از رشد حرکتی کودک است که نشاندهندهٔ آمادگی کودک برای استفاده از عضلات پا برای راه رفتن است. تأخیر تا ۱۶ یا ۱۷ ماهگی معمولاً طبیعی است و به تفاوتهای فردی بستگی دارد، اما اگر کودک شما تا ۱۸ ماهگی قادر به برداشتن قدمها نباشد، بهتر است که مشاورهٔ پزشکی دریافت کنید. ممکن است برخی مشکلات فیزیکی یا رشد حرکتی وجود داشته باشد که نیاز به بررسیهای تخصصی دارد.
کودک من ۱۸ ماهه است و هنوز راه نمیرود.
کودک باید بین ۱۲ تا ۱۸ ماهگی شروع به راه رفتن مستقل کند. این مرحله نشاندهندهٔ قدرت عضلات پا و بهبود تعادل کودک است. تأخیر ۲ یا ۳ ماهه مشکلی ایجاد نمیکند، زیرا هر کودک با سرعت خاص خود در این مراحل پیش میرود. اگر کودک شما تا ۲۰ ماهگی نتواند راه برود، توصیه میشود که توسط پزشک ارزیابی شود. تأخیر در راه رفتن ممکن است به دلایل مختلفی باشد، از جمله مشکلات عضلانی، عصبی یا حتی ژنتیکی، و مشاورهٔ پزشکی میتواند به شناسایی و درمان مشکل کمک کند.
آمادگیهایی پیش از اولین قدمهای کودک
قبل از اینکه کودک شروع به راه رفتن کند، والدین میتوانند آمادگیهای مختلفی داشته باشند، که شامل ایجاد محیطی ایمن، فراهمکردن فضای مناسب برای حرکت، مدیریت نگرانیهای شخصی، آمادگی ذهنی برای حمایت از کودک، و ایجاد برنامهای انعطافپذیر برای همراهی با مراحل رشد کودک است. این اقدامات نهتنها به کودک کمک میکند تا با اطمینان راه رفتن را آغاز کند، بلکه والدین را نیز برای این مرحله مهم آماده میسازد.
ایجاد محیط ایمن
محیط خانه یا محل بازی باید کاملاً ایمن باشد تا کودک در هنگام تمرین راه رفتن، دچار آسیب نشود. برای این منظور، بهتر است موارد زیر تا حد امکان انجام شود.
- استفاده از تشکهای فومی، کفپوشهای نرم یا قالیچههای کم ضخامت میتواند به کاهش خطر آسیبدیدگی کمک کند و فضای نرم و راحتی را برای کودک فراهم کند.
- اشیاء تیز یا خطرناک باید از مسیر کودک حذف شوند، بهویژه در اطراف محلهایی که کودک بهتارگی شروع به حرکت کرده و ممکن است هنوز نتواند تعادل خود را به طور کامل حفظ کند.
- استفاده از محافظهای گوشهای برای میزها و مبلمان و گاردهای حفاظتی برای پلهها میتواند از حوادث ناخواسته جلوگیری کند.
- اطمینان حاصل کنید که محیط اطراف کودک کاملاً آزاد از هرگونه مانع باشد و فضای کافی برای حرکت راحت او وجود داشته باشد.فضای باز به کودک کمک میکند تا اولین قدمها را با اعتمادبهنفس بردارد.
فراهمکردن چنین محیطی به کودک این امکان را میدهد که بدون نگرانی از آسیبدیدگی، بهراحتی تمرین کند و در نتیجه، تجربه یادگیری راه رفتن را برای او لذتبخشتر و ایمنتر میکند. امنیت در محیط به کودک کمک میکند تا با اطمینان بیشتری اولین قدمها را بردارد و به طور طبیعی به مرحله بعدی رشد خود منتقل شود.
صبوری و حمایت همهجانبه از کودک
والدین باید در این مرحله صبور و آرام باشند. هر کودک زمان خاص خود را برای یادگیری راه رفتن دارد و این فرایند برای هر کودک منحصربهفرد است. برخی کودکان ممکن است زودتر از دیگران اولین قدمهای خود را بردارند، در حالی که برخی دیگر ممکن است مدتزمان بیشتری برای این مرحله نیاز داشته باشند. این طبیعی است و نباید باعث نگرانی یا استرس والدین شود. حفظ آرامش و حمایت از کودک در این فرایند بسیار مهم است، زیرا زمانی که کودک حس میکند والدینش او را درک کرده و حمایت میکنند، میتواند با اعتمادبهنفس بیشتری پیشرفت کند.
این آرامش والدین نهتنها به کودکان کمک میکند تا احساس امنیت بیشتری داشته باشند، بلکه به آنها کمک میکند تا از هر تلاش برای راه رفتن لذت ببرند. اگر والدین با نگرانی یا فشار بیش از حد به کودک خود برخورد کنند، ممکن است کودک احساس اضطراب کند یا از تلاشهای بعدی خود دست بکشد. بنابراین، ایجاد یک محیط آرام و تشویقکننده برای کودک بسیار ضروری است.
آگاهی از ویژگیهای کفش مناسب برای کودک نوپا
در مرحلهٔ شروع به راه رفتن، نیاز فوری به کفش نیست و کودک میتواند بدون کفش تمرین کند تا حس تعادل و ارتباط مستقیم با زمین را تجربه کند. این کار به کودک کمک میکند تا بهتر احساس کند و قدرت عضلات پا و کف پا را تقویت کند. با این حال، بهمحض اینکه کودک شروع به راه رفتن بیشتر کرد و نیاز به حمایت بیشتری داشت، انتخاب کفش مناسب بسیار اهمیت پیدا میکند.
برای این منظور، بهتر است کفشهایی انتخاب کنید که نهتنها راحت و سبک باشند، بلکه از نظر پشتیبانی و محافظت نیز مناسب باشند. کفشهایی که انعطافپذیر و سبک هستند، به کودک کمک میکند تا حرکتهای طبیعیتری داشته باشد و از آسیبدیدگی جلوگیری کند. همچنین، کفشهای ضدلغزش میتوانند به حفظ تعادل کودک در هنگام برداشتن اولین قدمها کمک کنند.
در انتخاب کفش مناسب برای کودک، موارد زیر باید در نظر گرفته شوند.
- انعطافپذیری: کفش باید بهراحتی خم شود و حرکت طبیعی پا را محدود نکند.
- پشتیبانی از قوس پا: کفش باید از قوس طبیعی پا حمایت کند و بهراحتی کودک در حرکت کمک کند.
- کفی ضدلغزش: برای جلوگیری از سرخوردن کودک روی سطوح مختلف، کفش باید کفی ضدلغزش داشته باشد.
- جنس تنفسپذیر: کفشهایی با جنس مناسب و تنفسپذیر به کاهش تعریق پا و راحتی بیشتر کمک میکنند.
انتخاب کفش مناسب نهتنها بهراحتی حرکت کودک کمک میکند، بلکه میتواند در پیشگیری از مشکلات اسکلتی و عضلانی در آینده نیز مؤثر باشد.
تهیه اسباببازیهای حمایتی
اسباببازیهایی مانند واکرها یا چرخدستیها میتوانند به کودک در مراحل ابتدایی راه رفتن کمک کنند. این وسایل علاوه بر سرگرمکردن کودک، به تقویت عضلات و هماهنگی حرکتی او نیز کمک میکنند. استفاده از این اسباببازیها به کودک این امکان را میدهد که حس اعتمادبهنفس بیشتری پیدا کند و به طور طبیعی مهارتهای حرکتی خود را در محیطی امن و پشتیبانیشده تقویت کند. علاوه بر این، با استفاده از این ابزارها، کودک قادر خواهد بود که تعادل خود را بهتر حفظ کرده و عضلات پا و تنهاش را تقویت کند، که این امر برای یادگیری مستقل راه رفتن بسیار مهم است.
با این حال، باید دقت کرد که این اسباببازیها به طور مناسب طراحی شده باشند و از مواد ایمن ساخته شوند تا هیچگونه خطری برای کودک ایجاد نکنند. همچنین این اسباببازیها نباید بهعنوان جایگزینی برای آموزش طبیعی و روند رشد کودک در نظر گرفته شوند، بلکه باید بهعنوان مکملی برای تقویت مهارتهای حرکتی و تشویق به راه رفتن استفاده شوند.
تشویق کودک به راهرفتن با بازی و جشن
برای بهیادماندنی کردن جشن اولین قدمهای کودک، میتوانید از ایدههای جذاب و خلاقانهای استفاده کنید که هم لحظه را ویژه و خاطرهانگیز کند و هم به کودک انگیزه بیشتری بدهد تا قدمهایش را با اعتمادبهنفس بیشتری بردارد.
برای تشویق کودک در جشن اولین قدمهایش، میتوانید بازیهایی سرگرمکننده و ساده طراحی کنید که کودک را به حرکت و برداشتن قدمهای بیشتر ترغیب کند. بهعنوان مثال، میتوانید یک مسیر کوتاه با اسباببازیهای رنگارنگ یا توپهای نرم بچینید و کودک را به سمت آنها هدایت کنید. این بازی میتواند به کودک انگیزه دهد تا با اشتیاق بیشتر به سمت اسباببازیها برود و قدمهای بیشتری بردارد. در حین بازی، خانواده و دوستان میتوانند با تشویقهای بلند و دستزدنهای محبتآمیز کودک را تشویق کنند.
عکاسی از اولین قدم برداشتنهای کودک
اولین قدمهای کودک یکی از زیباترین و خاطرهانگیزترین لحظات زندگی او هستند که میتوانید با استفاده از روشهای مختلف آنها را ثبت کنید. در اینجا برخی از راههای پیشنهاد شده برای ثبت این لحظات ویژه آورده شده است.
- ضبط ویدئو: یکی از بهترین روشها برای ثبت لحظات اولین قدمهای کودک، ضبط ویدئو است. این کار به شما این امکان را میدهد که این لحظات خاص را برای همیشه نگه دارید و هر زمان که بخواهید به آنها نگاه کنید.
- عکاسی حرفهای: میتوانید یک جلسه عکاسی با پسزمینهای خاص و لوازم جانبی جذاب ترتیب دهید. این عکسها میتوانند یادگاریهای زیبایی از این لحظهٔ ماندگار برای شما و خانوادهتان ایجاد کنند.
- آلبوم تصویری: استفاده از عکسها و ویدئوها برای تهیه یک آلبوم تصویری از مراحل مختلف رشد کودک، به شما این امکان را میدهد که یادگاریهای ارزشمندی از اولین قدمها و دیگر مراحل مهم زندگی کودک داشته باشید.
سوالات متداول
آیا کودک خودش یاد میگیرد که راه برود؟
بله، به طور طبیعی کودک به مرور زمان و از طریق تلاش و تجربه، یاد میگیرد که راه برود. والدین نقش مهمی در حمایت و تشویق کودک دارند، اما در نهایت کودک خودش با تقویت عضلات، بهبود تعادل و هماهنگی، اولین قدمها را برمیدارد. این فرایند بهصورت تدریجی و بر اساس ویژگیهای فردی کودک اتفاق میافتد، و معمولاً کودک بهصورت خودجوش از ایستادن به حرکت و سپس راه رفتن مستقل میپردازد.
آیا باید کودک خود را برای راه رفتن وادار کنم؟
نه، هر کودک زمان رشد خود را دارد و به طور طبیعی آمادگی پیدا میکند. فشارآوردن به کودک میتواند باعث اضطراب یا آسیب شود. بهتر است به رشد طبیعی کودک احترام بگذارید و او را تشویق کنید تا بدون اضطراب حرکت کند.
آیا جنسیت کودک در زمان راه افتادنش تأثیر دارد؟
بله، معمولاً دختران کمی زودتر از پسران شروع به راه رفتن میکنند. این تفاوت معمولاً جزئی است و مهمترین عامل در زمان راه رفتن، رشد فردی کودک است، نه جنسیت. بنابراین، تأخیر چند ماهه طبیعی است و نباید نگرانی ایجاد کند.
آیا کودکی که زودتر از دیگران راه میرود، مشکلی دارد؟
راه رفتن زودتر از حد معمول ممکن است نشانهای از رشد سریع باشد، اما این بهخودیخود مشکلی ندارد. رشد هر کودک متفاوت است و سرعت رشد به عوامل مختلفی بستگی دارد. در هر صورت، اگر نگرانی دارید، مشاوره با پزشک مفید است.
چطور میتوانم کودک را برای راه رفتن آماده کنم؟
برای آمادهسازی کودک، مطمئن شوید که او زمان کافی برای تقویت عضلات خود دارد. این کار با فعالیتهایی مانند بازی، نشستن، خزیدن و ایستادن با کمک انجام میشود. از کودک بخواهید که به طور مداوم حرکت کند و بازی کند تا مهارتهای حرکتیاش تقویت شود.
آیا برخی کودکان اصلاً چهار دست و پا حرکت نمیکنند و مستقیماً راه میروند؟
بله، برخی کودکان ممکن است مرحلهٔ چهار دست و پا حرکتکردن را نادیده بگیرند و مستقیماً شروع به ایستادن و راه رفتن کنند. این کاملاً طبیعی است و به تفاوتهای فردی هر کودک مربوط میشود.
آیا تغذیه در زمان راه افتادن کودک تأثیرگذار است؟
بله، تغذیه مناسب نقش بسیار مهمی در رشد حرکتی کودک دارد. مواد مغذی مانند کلسیم، ویتامین D، پروتئین، آهن و اسیدهای چرب امگا ۳ به تقویت عضلات، استخوانها و سیستم عصبی کمک میکنند که برای راه رفتن ضروری است. تغذیه مناسب انرژی و رشد عمومی کودک را پشتیبانی میکند و به طور غیرمستقیم بر تواناییهای حرکتی او تأثیر میگذارد.
اگر کودک من دیرتر از دیگران شروع به راه رفتن کند، چه باید بکنم؟
تأخیر در شروع راه رفتن ممکن است به دلایل مختلفی باشد. بسیاری از کودکان در برخی مراحل رشد سرعت کمتری دارند، اما اگر تا ۱۸ ماهگی کودک شما نتواند راه برود، بهتر است با پزشک مشورت کنید تا از نظر فیزیکی و رشدی بررسی شود.
آیا کودکان همیشه باید خزیدن را قبل از ایستادن یاد بگیرند؟
خیر، برخی کودکان ممکن است مرحله چهار دست و پا حرکتکردن را رد کنند و به طور مستقیم شروع به ایستادن کنند. در این موارد، تأخیر در خزیدن نگرانکننده نیست، اما اگر کودک نتواند به طور طبیعی مهارتهای حرکتی خود را تکمیل کند، بهتر است به پزشک مراجعه کنید.
آیا استفاده از راهنماییهای مخصوص راه رفتن مانند دستگاههای حمایتی یا ماشینهای راه رفتن مفید است؟
استفاده از وسایل کمکی مانند ماشینهای راه رفتن ممکن است در برخی موارد کمککننده به نظر برسد، اما در واقع میتواند تأثیر منفی بر توسعه طبیعی مهارتهای حرکتی کودک بگذارد. توصیه میشود که کودک به طور طبیعی و با تمرینات ساده مانند ایستادن با کمک و بازیهای فعال رشد کند.
