اسکولیوز انحراف جانبی ستون فقرات است که اغلب در دوران کودکی و نوجوانی تشخیص داده میشود. علت اکثر موارد اسکولیوز کودکان شناخته شده نیست اما ژنتیک و ناهنجاریهای عصبی-عضلانی در این زمینه موثر هستند. این بیماری در بزرگسالان نیز به دلیل تحلیل رفتن عضلات و مفاصل حمایت کننده ستون فقرات ایجاد میشود. متداولترین شکل درمان برای کودکان قبل از کامل شدن رشد، پوشیدن بریس است که بسته به شدت و میزان انحراف ستون فقرات، تا حد زیادی میتواند به اصلاح آن کمک کند. بریسها انواع مختلفی دارند که بر حسب شرایط بیمار و صلاحدید پزشک بهترین نوع آن تجویز میشود.
در صورت عدم درمان اسکولیز، انحراف ستون فقرات و عوارض ناشی از آن با افزایش سن وخیمتر خواهد شد. در این حالت عوارض جانبی زیادی از جمله درد مزمن، آرتروز ستون فقرات و لگن، عدم تعادل و توازن بدن، مشکلات تنفسی و بسیاری از موارد دیگر ممکن است بروز کنند.
اسکولیوز یا انحراف جانبی ستون فقرات چیست؟
اسکولیوز انحراف جانبی ستون فقرات (بیشتر از 10 درجه) است. ستون فقرات در حالت عادی و از زاویه پشت، هیچ منحنی قابل مشاهدهای ندارد و از زاویه پهلو دارای یک گردی خفیف در قسمت فوقانی کمر (کیفوز) و یک قوس در قسمت پایینی کمر (لوردوز) است. در اسکولیوز و از زاویه پشت، یک انحنا به سمت راست یا چپ بههمراه پیچخوردگی ستون فقرات، ایجاد میشود که منجر به عدم تقارن قفسه سینه خواهد شد. همچنین در این حالت دندهها در یک طرف از این انحنا برجستهتر هستند. اسکولیوز ممکن است در یک یا چند نقطه از ستون فقرات ایجاد شود.
انواع اسکولیوز
اسکولیوز بر اساس محل و علت بروز به انواع مختلفی تقسیمبندی میشود، که در زیر میتوانید این تقسیمبندیها را مشاهده کنید:
بر اساس محل
اسکولیوز میتواند در قسمتهای مختلف ستون فقرات انحراف ایجاد کند و بر این اساس نیز تقسیمبندی میشود که عبارتاند از:
- اسکولیوز توراسیک یا قفسه سینه (Thoracic scoliosis): انحراف در بالای ستون فقرات و بین دو کتف و C شکل است.
- اسکولیوز توراکولومبار یا قفسه سینه-کمری (Thoracolumbar scoliosis): انحراف از پایین کتف شروع شده و تا قسمت پایینی ستون فقرات ادامه دارد و S شکل است.
- اسکولیوز لومبار یا پایین کمر (Lumbar scoliosis): انحراف در پایینترین قسمت ستون فقرات و در ناحیه کمر قرار دارد و C شکل است.
- اسکولیوز دو طرفه و ترکیبی: در این حالت دو انحنا در ستون فقرات، یکی در قسمت بالایی و یکی در قسمت پایینی آن وجود دارد و S شکل است.
بر اساس علت
علتهای مختلفی میتواند سبب ایجاد اسکولیوز در کودکان، نوجوانان و حتی بزرگسالان شود. در ادامه به بررسی این علتها به تفکیک اسکولیز کودکان و اسکولیوز بزرگسالان خواهیم پرداخت.
اسکولیوز در کودکان بر اساس علت به ترتیب زیر طبقه بندی میشود:
- اسکولیوز ایدیوپاتیک (علت ناشناخته): شایعترین نوع اسکولیوز است و معمولا در دوران نوجوانی یعنی 10 تا 18 سالگی (سن بلوغ) ظاهر میشود. تحقیقات نشان میدهد که این بیماری در بین افراد یک خانواده وجود دارد و بنابراین دارای یک ارتباط ژنتیکی است.
- اسکولیوز مادرزادی: این عارضه در نوزادان کمتر از 3 سال دیده میشود. یک ناهنجاری نادر ستون فقرات است که ممکن است در هنگام تولد توسط پزشک تشخیص داده شود. این عارضه زمانی اتفاق میافتد که مهرههای ستون فقرات، در طی رشد دوران جنینی بهدرستی تشکیل نمیشوند.
- اسکولیوز عصبی-عضلانی: عصب و ماهیچههایی که ستون فقرات را حمایت میکنند، باعث ایجاد اسکولیوز میشود. این نوع اسکولیز معمولا در کودکان 4 تا 10 ساله و همراه با عارضههای عصبی و عضلانی مانند آسیبدیدگی، فلج مغزی، دیستروفی عضلانی و مُهرهشِکاف یا اسپینا بیفیدا (Spina bifida) ایجاد میشود.
- اسکولیوز ناشی از ضایعه در ستون فقرات: اسکولیوز بهندرت ناشی از تومور یا ضایعه در ستون فقرات است. با این حال، گاهی کودکانی که سن کمتری دارند (8 تا 11 سال) نسبت به افراد دیگر دارای اسکولیوز، علائمی مانند درد، بیحسی و انحنای ستون فقرات قفسه سینه در سمت چپ را تجربه خواهند کرد. زمانی که پزشک همه یا ترکیبی از این علائم را در کودک مشاهده کند، برای تشخیص احتمال وجود ضایعه یا تومور در ستون فقرات به عنوان عامل ایجاد کننده اسکولیوز، آزمایشهای تکمیلی درخواست خواهد کرد.
اگر اسکولیوز پس از 18 سالگی و کامل شدن رشد ایجاد شود، به آن اسکولیوز بزرگسالی گفته میشود و دو علت دارد. در این حالت ممکن است فرد از کودکی به اسکولیوز خفیف مبتلا بوده ولی این عارضه تا سن بزرگسالی تشخیص داده و درمان نشده باشد. علت دوم که بیشترین موارد اسکولیوز بزرگسالی است، در اثر عارضههای جانبی دیگر و زمانی اتفاق میافتد که دیسکها و مفاصل ضعیف یا تراکم استخوانی فرد در اثر پوکی استخوان کم میشود.
اسکولیوز بزرگسالی به دو دسته تقسیم میشود
- بزرگسالانی که اسکولیوز آنها در دوران نوجوانی درمان نشده است.
- اسکولیوز ناشی از عارضههای جانبی: اسکولیوز شایع در بزرگسالان که با بالارفتن سن و تحلیل رفتن مفاصل و در نتیجه آرتروز در ستون فقرات یا کاهش تراکم استخوانی در اثر پوکی استخوان ایجاد میشود. این نوع اسکولیز در ستون فقرات کمری ایجاد شده و بیشتر افراد بالای 65 سال را تحت تاثیر قرار میدهد.
چگونه در منزل اسکولیوز یا انحراف جانبی را تشخیص دهیم؟
علائم متعددی ممکن است نشاندهنده احتمال وجود اسکولیوز باشد. اگر یک یا چند مورد از این علائم را دارید، یک بررسی و غربالگری اولیه در منزل انجام دهید و سپس به پزشک مراجعه کنید. این علائم عبارتند از:
- عدم تقارن شانهها-بیرونزدگی یک یا هر دو کتف
- قرار نداشتن سر در راستای لگن
- برآمدگی و بالابودن غیرعادی یک یا هر دو باسن
- عدم تقارن قفسه سینه در طرفین
- غیر متقارن بودن کمر
- تغییر ظاهر یا بافت پوست ستون فقرات (گودی، لکههای مودار، ناهنجاریهای رنگی)
- خم شدن کل بدن به یک طرف
تشخیص دقیق شدت اسکولیوز و زاویه انحراف از طریق عکسبرداری با اشعه ایکس و MRI امکانپذیر است اما وجود اسکولیوز و غربالگری اولیه آن را در منزل نیز میتوان انجام داد. در نظر داشته باشید این روشهای غربالگری، درصد خطای بالایی دارند و جایگزین مناسبی برای آزمایشهای تشخیصی نیستند. با این حال اگر معاینه اولیه در منزل نشان داد که شما، کودک یا یکی از اطرافیان دارای علائم اسکولیوز هستید، در قدم بعدی باید بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.
برای تشخیص اسکولیوز در منزل تستهای زیر را انجام دهید:
خم شدن به جلو
از کودک بخواهید پاها را جفت کند و در حالی که از کمر خم میشود، بازوها را دراز کرده و کف دستهایش را کنار هم قرار دهد. در حالی که پشت صاف است، وضعیت فرد را از عقب و جلو بررسی کنید و بهدنبال علائم عدم تقارن در کمر، باسن یا در قفسه سینه باشید (به نحوی یک سمت از سمت دیگر بالاتر یا برجستهتر باشد).
صاف ایستادن
تصویر مراجعان دارای اسکولیوز در کلینیک دیاکو
عدم تقارن در ستون فقرات و شانهها به وضوح دیده میشود.
تغییرات وضعیتی و نحوه ایستادن از رایجترین علامتهای قابل مشاهده اسکولیوز است که حتی قبل از ظاهر شدن انحنا در ستون فقرات، آشکار میشود. وضعیت کودک را در حالت صاف ایستاده نگاه کنید. اگر یکی از شانهها بالاتر از دیگری بود یا عدم تقارن و تعادل در باسن مشاهده شد، بلافاصله باید به پزشک مراجعه کنید.
بررسی لباسها
گاهی اوقات شکل ظاهری لباس میتواند نمایانگر اسکولیوز باشد. وضعیت لباسهای کودک را برای وجود خطوط نامتقارن از جمله آستین پیراهن یا پاچه شلواری که یکی از آنها پایینتر از دیگری باشد، بررسی کنید.
معاینه و تشخیص شدت اسکولیوز در کلینیک دیاکو
در کلینیک دیاکو، پزشک متخصص ابتدا سوابق پزشکی و همینطور سابقه خانوادگی بیمار را بررسی میکند، چرا که اگر یکی از اعضای خانواده به اسکولیوز مبتلا باشد، احتمال ابتلا به آن در شما یا کودک بیشتر است. سپس درباره زمانی که اولین بار متوجه تغییر در ستون فقرات خود یا کودک شدید یا تاریخ اولین غربالگری، سوال میپرسد تا شرایط و مدت زمان ابتلا را بهطور کامل بررسی کند.
وجود علائم برای تشخیص اولیه اسکولیوز بسیار مهم است و پزشک در مورد آنها از شما سوال خواهد پرسید. همچنین پزشک ممکن است یک معاینه عصبی برای تشخیص ضعف عضلانی، بیحسی یا رفلکس انجام دهد.
تست آدامز و استفاده از اسکولیومتر
هدف از انجام تست آدامز یا تست خمشدن به جلو، تشخیص اسکولیوز ساختاری یا عملکردی است. این تست معمولا برای غربالگری و تشخیص اولیه در افرادی که سابقه خانوادگی ابتلا به اسکولیوز یا نوع ایدیوپاتیک آن را دارند، استفاده میشود. اسکولیوز در هنگامی که فرد خم میشود، بیشتر قابل مشاهده خواهد بود. در ادامه مراحل انجام تست آدامز را بررسی خواهیم کرد:
- پزشک قبل از انجام تست آدامز، اختلاف طول اندامها را بررسی خواهد کرد.
- فرد لباس خود را درآورده تا ستون فقرات به طور کامل مشخص باشد.
- سپس بیمار از ناحیه کمر به جلو خم میشود تا حدی که پشت کاملا صاف و در وضعیت افقی باشد. پاها در کنار هم، بازوها آویزان و زانوها کشیده هستند و کف دستها در کنار هم قرار میگیرند.
- پزشک از پشت و در امتداد افقی ستون فقرات نگاه میکند و بهدنبال عدم تقارن ستون فقرات، شانههای غیر همسطح، عدم تقارن کتف، باسن و کمر غیر همسطح، هم راستا نبودن سر با لگن یا وجود قوز و ناهمواری در پشت خواهد بود.
- افزایش یا کاهش قوز (کیفوز) یا گودی (لوردوز) کمر نیز میتواند از نشانههای اسکولیوز باشد.
- تغییر شکل ستونفقرات با اسکولیومتر اندازهگیری میشود. اسکولیومتر ابزاری برای اندازهگیری دقیق خمیدگی و تغییر شکل ستون فقرات است. پزشک پس از بررسی علائم در تست آدامز، در حالی که فرد رو به جلو خم شده است، اسکیلومتر را روی ستون فقرات قرار میدهد تا درجه انحنای آن را بهصورت تخمینی بخواند.
عکس اسکولیوز خفیف و شدید
درجه انحنا ستون فقرات که با اسکیلومتر توسط پزشک اندازهگیری شده در یکی از این چهار گروه تقسیمبندی میشود:
- انحنای طبیعی: کمتر از 10 درجه
- اسکولیوز خفیف: بین 11 تا 24 درجه
- اسکولیوز متوسط: بین 25 تا 39 درجه
- اسکولیوز شدید: بیش از 40 درجه
تشخیص دقیق زاویه انحراف
تصاویر یک بیمار دارای اسکولیوز در کلینیک دیاکو
برای تایید تشخیص اولیه و در نتیجه تشخیص قطعی اسکولیوز، مشخص شدن شدت انحنای ستون فقرات و زاویه انحراف، پزشک روشهای تصویربرداری پیشرفته را تجویز میکند تا در مورد درمان مناسب برای شما یا کودک تصمیمگیری کند.
در کلینیک دیاکو، در صورتی که در معاینات اولیه زاویه انحراف بیش از 20 درجه تشخیص داده شود و کودک در سن پیش از بلوغ باشد (دختران 16 و پسران 18 سال)، رادیولوژی برای تایید زاویه انحراف ستون فقرات توسط پزشک درخواست میشود. هدف از درخواست عکس شروع درمان و طراحی بریس مناسب برای کودک است.
انواع روشهای تصویربرداری مورد استفاده برای تشخیص اسکولیوز عبارتاند از:
- اشعه ایکس (X-Ray)
- سیتیاسکن (CT-Scan)
- امآرآی (MRI)
روند درمان اسکولیوز در کلینیک دیاکو
در کلینیک دیاکو بهترین روشهای درمانی بر حسب شرایط بیمار و نوع اسکولیوز توصیه میشود تا روند بهبود و کاهش علائم در شما یا کودک بهخوبی طی شود. بهطور کلی روشهای درمان اسکولیوز بسته به میزان انحراف در ستون فقرات متفاوت هستند. برای انتخاب انواع این درمانها علاوه بر زاویه انحراف، میزان بلوغ و جنس بیمار نیز در نظر گرفته میشود. هدف از همه درمانها، توقف پیشرفت انحنا و جلوگیری از تغییر شکل است.
| مراحل درمان | شرایط انجام |
|---|---|
| تحت نظر گرفتن | – زاویه کمتر از ۲۰ درجه -کودک در حال رشد |
| مدیریت علائم | – داشتن درد به خصوص کمر درد ناشی از اسکولیوز |
| بریس | – زاویه بین ۲۰ تا ۵۰ درجه – باقی بودن حداقل ۶ ماه از رشد |
| ورزش و حرکات اصلاحی | موارد خفیف تا متوسط اسکولیوز |
تحت نظر قرارگرفتن
اگر کودک در حال رشد و انحنای ستون فقرات او کمتر از ۲۰ درجه باشد معمولاً درمان خاصی انجام نمیشود. اما در این موارد باید با مراجعه مکرر برای معاینه توسط پزشک و تحت نظر گرفتن وضعیت کودک بهطور مرتب بررسی شود. هدف از انجام این کار این است که اگر انحنا و زاویه ستون فقرات افزایش پیدا کرد، بلافاصله اقدامات لازم برای درمان انجام شود.
مدیریت علائمی مانند درد (در صورت بروز)
اگر فرد دارای ناهنجاری اسکولیوز کمر درد داشته باشد، پزشک با کمک روشهای مختلف به مدیریت علائم درد در او کمک میکند تا بتواند راحتتر فعالیتهای روزانه خود را انجام دهد. برخی از این روشها به شرح زیر هستند:
- دارودرمانی: بسته به شدت درد یکی از انواع یا ترکیبی از داروها برای بیمار تجویز میشود. داروهای مسکن (مانند کدوئین)، داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (مانند ایبوپروفن و ناپروکسن) و داروهای مسکن درد عصبی (مانند گاباپنتین) از جمله داروهای مورد تجویز در کاهش درد در اسکولیوز هستند (منبع).
- کمپرس یخ: از یخ برای کاهش درد و التهاب استفاده میشود.
- ماساژ: ماساژ دادن منجر به کاهش درد و اسپاسم عضلات کمر میشود.
استفاده از بریس
بریسها و کمربندهای طبی مورد استفاده در اسکولیوز، برای بهبود همترازی، کنترل انحنای ستون فقرات و امکان رشد صافتر آن طراحی شده میشوند. بستن بریس برای افرادی که رشد ستون فقرات آنها کامل شده، نتیجهای به همراه نخواهد داشت. بستن بریس برای کودکانی با اسکولیوز ایدیوپاتیک، با انحنای ۲۰ تا ۵۰ درجه که بیش از ۶ ماه از رشد آنها باقی مانده باشد، توصیه میشود. هدف اصلی بریس صاف کردن ستون فقرات است و بنابراین اگر بهصورت تمام وقت استفاده شود، موثرتر خواهد بود.
بریس بهگونهای طراحی شده است که با وارد کردن فشار بر لگن و قفسه سینه، تغییر شکل ستون فقرات را کاهش دهد. پس از شروع درمان با بریس از تصویربرداری با اشعه ایکس برای ارزیابی اصلاح ستون فقرات و بررسی انحنا، به صورت دورهای (هر ۳ تا ۴ ماه یکبار) استفاده میشود. کل دوره استفاده از بریس، به مدت زمان باقیمانده از رشد بستگی دارد و به محض اتمام رشد، استفاده از آن کاهش مییابد و درنهایت متوقف میشود.
بریسهایی که برای اسکولیوز تجویز و ساخته میشوند معمولاً از نوع TLSO (پوشش از قسمت بالای پشت و قفسهسینه تا باسن) و CTLSO (از گردن تا باسن) هستند. برخی بریسها باید بهصورت تمام وقت و بهطور معمول بین 16 تا 23 ساعت در شبانه روز بسته شوند، در حالی که بعضی دیگر تنها در هنگام خواب و بهمدت 8 تا 10 ساعت در شبانه روز بسته میشوند.
در زیر میتوانید انواع بریسهای تجویز شده برای درمان اسکولیوز را مشاهده کنید:
بریس بوستون (Boston)
رایجترین بریسی که امروز برای اسکولیوز استفاده میشود، بریس بوستون است. این نوع بریس با اعمال فشار بر قسمت بیرونی انحنا، ستون فقرات را وادار میکند تا در راستای درست خود قرار گیرد. معمولا این بریس یک نوع ارتز توراکولومبوساکرال شناخته میشود. بریس بوستون با اعمال فشار اصلاحی بر قسمت محدب (خارجی) انحنای ستون فقرات و کاهش فشار بر نواحی متناظر در قسمت معقر (داخلی)، منجر به حرکت ستون فقرات در جهت درست میشود و معمولا در کودکان با اسکولیوز ایدیوپاتیک تجویز میشود. از قالبهای آماده و از پیش ساخته شده برای ساخت بریس بوستون استفاده میشود. این بریس از پشت باز میشود، بنابراین کودک ممکن است موقع پوشیدن یا درآوردن آن به کمک نیاز داشته باشد.
بریس ویلمینگتون (Wilmington)
نوع رایجی دیگر از مدلهای TLSO است. برخلاف بریس بوستون، به صورت سفارشی و بر اساس قالبگیری اختصاصی از هر بیمار (در حالت دراز کش و سر رو به بالا) ساخته میشود. این بریس مثل یک ژاکت محکم است و به دلیل عدم وجود شکاف یا نقاط باز، به عنوان یک TLSO کامل شناخته میشود.
هر دو بریس بوستون و ویلمینگتون برای انحنای اسکولیوز در مهره T8 (وسط پشت یا پایین کتف) یا پایینتر تجویز میشوند.
بریس شنو(Cheneau)
بریس شنو از مدلهای جدیدتر TLSO است. این بریس برای هر فرد به صورت مخصوص ساخته و از آنجایی که از جلو باز و بسته میشود، کودک به طور مستقل میتواند آن را بپوشد. این بریس برای موارد خفیف، متوسط و حتی شدید اسکولیوز استفاده میشود و تنها بریسی که بر اساس تمرینات شورت طراحی شده و مورد تایید برای انجام این تمرینات بهطور همزمان است. طراحی این بریس به گونهای است که شکلی نامتقارن دارد و اثر اصلاحی خود را به صورت سه بعدی و همهجانبه (جلویی، عرضی و عمودی) روی ستون فقرات اعمال میکند و منجر به کاهش چرخش آن میشود.
بریس میلواکی (Milwaukee)
بریس میلواکی ارتز CTLO است که در سال 1940 اختراع شد و یک بریس قدیمیتر و حجیمتر است که امروزه استفاده از آن کمتر رایج است. با این حال، همچنان برای انحنای بالاتر ستون فقرات در قسمت قفسه سینه یا گردن استفاده میشود.
بریس چارلستون (Charleston Bending Brace)
از مدلهای TLSO و رایجترین نوع بریس شبانه است و با قالبگیری از بدن بیمار ساخته میشود. این بریس در حالت دراز کشیده پوشیده میشود و قابل پوشیدن در حالت ایستاده یا زمانی که بدن حرکت دارد، نیست. بنابراین میتواند نیرو و فشار قویتری وارد کند و دارای محدودیت حفظ تعادل سر در راستای لگن نیست. علاوه بر فشارهای جانبی برای نزدیک کردن انحنا به خط وسط پشت، بریس چارلستون برای خم شدن ستون فقرات فشار وارد کرده و آن را در وضعیت فوق اصلاحشده نگه میدارد. حفظ چنین حالتی در طی روز و زمان انجام فعالیت امکانپذیر نیست اما در زمان خواب به راحتی قابل انجام است.
بریس پراویدنس (Providence Brace)
مشابه با بریس چارلستون، نیروی اصلاحی بیش از حد روی ستون فقرات اعمال میکند که فقط هنگام دراز کشیدن یا خوابیدن امکانپذیر است. برخلاف بریس چارلستون و خم کردن منحنی ستون فقرات در جهت مخالف، پراویدنس یکی از شانهها کمی به سمت بالا میبرد و بنابراین مستقیما نیروهای اصلاحی جانبی و چرخشی بر روی ستون فقرات اعمال میکند.
مقایسه بریسهای اسکولیوز
| نوع بریس | شرایط تجویز | چقدر باید بسته شود |
|---|---|---|
| بوستون | – انحنا در مهرههای زیر کتف و وسط کمر یا انحراف دو طرفه – انحنا بالاتر از 35 درجه |
– 16 تا 23 ساعت در شبانه روز |
| ویلمینگتون | – انحنا در مهرههای زیر کتف و وسط کمر یا انحراف دو طرفه – انحنا بالاتر از 35 درجه |
– 16 تا 23 ساعت در شبانه روز |
| شنو | – موارد متوسط و شدید اسکولیوز – انحنا بالاتر از 35 درجه |
16 تا 23 ساعت در شبانه روز |
| میلواکی | – انحنای بالاتر ستون فقرات در قسمت قفسه سینه یا گردن – انحنا بالاتر از 35 درجه |
– 16 تا 23 ساعت در شبانه روز |
| چارلستون | – زاویه انحنا کمتر از 35 درجه یا انحراف خفیف تا متوسط | – 8 تا 10 ساعت در شب |
| پراویدنس | – زاویه انحنا کمتر از 35 درجه یا انحراف خفیف تا متوسط | – 8 تا 10 ساعت در شب |
فیزیوتراپی
بهطور کلی فیزیوتراپی در اسکلولیوز به تقویت ستون فقرات و کاهش درد کمک میکند. استفاده از تمرینات و حرکات اصلاحی فیزیوتراپی برای موارد خفیف تا متوسط اسکولیوز مناسب است. انجام فیزیوتراپی و حرکات اصلاحی حتما باید تحت نظر پزشک متخصص انجام شود، در غیر این صورت میتوانند شرایط فرد را وخیمتر کنند. بنابراین حتما با پزشک خود در این زمینه مشورت کنید.
روش شروت (Schroth method)
چرخش ستون فقرات در اسکولیوز در افراد مختلف متفاوت است. تمرینات شروت برای اصلاح انحنا ستون فقرات و بر اساس این تفاوتها طراحی شدهاند. این تمرینات در حال ایستاده، نشسته یا خوابیده قابل انجام هستند. انحنا ستون فقرات بر عضلات پشت تاثیر میگذارد و حتی در یک طرف عضلات ممکن است ضعیف شده یا از بین رفته باشند. هدف از تمرینات شورت، دستیابی به تقارن عضلانی است.
ورزش و حرکات اصلاحی
در موارد خفیف اسکولیوز، ورزش و حرکات اصلاحی تا حدودی میتوانند به شرایط فرد کمک کنند. تمرینات ورزشی برای بهبود اسکولیوز، به محل و شدت زاویه انحراف فرد بستگی دارد. متخصصین طب فیزیکی، ورزشها و حرکات کششی زیر را برای اسکولیوز توصیه میکنند:
حرکت بلند کردن لگن
بلند کردن لگن سبب همترازی بدن در ناحیه کمر و ستون فقرات میشود. همچنین این حرکت عضلات عرضی شکم را درگیر و به ثبات وضعیت ناحیه کمک میکند. برای اجرای این حرکت، مراحل زیر را انجام دهید:
- مطابق با تصویر روی زمین به پشت دراز بکشید و زانوها را خم کنید.
- در حالی که عضلات شکم را سفت میکنید، لگن را به سمت بالا بکشید و سپس پشت خود را روی زمین صاف کنید.
- این وضعیت را در حالی که بهطور طبیعی نفس میکشید، به مدت 5 ثانیه حفظ و سپس رها کنید.
- حرکت را برای دو ست و هر بار 10 مرتبه تکرار کنید.
حرکت سوپرمن
با این حرکت کمر و عضلات آن تقویت میشود. برای جلوگیری از فشار بیش از حد به ستون فقرات، در اولین دفعات انجام، فقط با بازو یا پا شروع کنید. مراحل زیر را انجام دهید:
- به سمت شکم، روی زمین دراز بکشید.
- پاها را صاف نگه دارید.
- دستها را مستقیما به سمت سر دراز کنید و کف دست یا مشت خود را روی زمین قرار دهید.
- دستها یا پاها یا هردو را از روی زمین بلند کنید.
- نفس خود را حبس کنید و سپس دستها و پاها را پایین بیاورید.
- حرکت را 15 مرتبه تکرار کنید.
حرکت کششی گربه-گاو
یک حرکت ورزش یوگاست و میتواند منجر به انعطافپذیری، تحرک و کاهش درد در ستون فقرات شود. مراحل زیر را طی کنید:
- مطابق تصویر روی زانوهای خود قرار بگیرید. مطمئن شوید که پشت صاف است و سر و گردن در وضعیت راحت قرار دارند.
- در حالی که عضلات شکم را به داخل و بالا و همزمان پشت خود را قوس میدهید، نفس عمیق بکشید.
- همزمان با رها کردن عضلات شکم و پشت، سر خود را به سمت بالا برده و بازدم عمیق کنید.
- حرکت را برای 2 ست و هر بار 10 مرتبه تکرار کنید.
حرکت کششی سگ پرنده
این حرکت نیز از حرکات کششی ورزش یوگا است که میتواند طبق مراحل زیر انجام دهید:
- مطابق تصویر روی زانوهای خود قرار بگیرید. مطمئن شوید که پشت صاف و سر و گردن در وضعیت راحت قرار دارند.
- دستها را زیر شانه و زانوها را زیر باسن قرار دهید.
- یکی از دستها را به سمت جلو دراز کنید و همزمان پای مخالف را بهصورت مستقیم، به سمت عقب بکشید.
- در حالی که به طور طبیعی نفس میکشید، این وضعیت را 5 ثانیه نگه دارید.
- با دست و پای مخالف دیگر، حرکت را تکرار کنید.
- حرکت را برای 10 تا 15 مرتبه برای هر سمت بدن تکرار کنید.
۵. حرکت کشش به طرفین
این حرکت روی عضله پهن پشتی متمرکز است که بیشتر قسمت پایین قفسه سینه را دربرمیگیرد و عملکرد اصلی آن حرکت دادن اندامهای بالایی است. اسکولیوز سینهای سبب سفتی این عضله میشود و بنابراین در کمک به این آن موثر است. مراحل زیر را انجام دهید:
- در وضعیت طبیعی و مناسب قرار بگیرید.
- پاها را به اندازه عرض شانه باز و زانوها را کمی خم کنید.
- هر دو دست را بالای سر نگه دارید و مچ دست راست را با دست چپ بگیرید.
- کمی به سمت راست خم شوید تا حدی که در سمت چپ خود کشش احساس کنید.
- این وضعیت را به اندازه یک یا دو نفس نگه دارید و سپس به آرامی بدن خود را با کمک دست چپ، صاف کنید و به حالت اولیه برگردید.
- این حرکت را در طرف مقابل تکرار کنید.
- این حرکت را 5 تا 10 بار در هر طرف بدن تکرار کنید.
کشش شانهها وکتفها
برای این تمرین مطابق زیر عمل کنید:
- در وضعیت طبیعی قرار بگیرید.
- شانهها را به عقب و سپس به پایین بیاندازید.
- گوشها را روی شانهها قرار دهید.
- چانه را کمی به سمت داخل بکشید.
- شکم را کمی به سمت داخل بکشید.
- زانوها را کمی خم کنید.
انجام جراحی برای اسکولیوز به عوامل متعددی بستگی دارد. شدت و بزرگی زاویه انحراف اولین و مهمترین فاکتور برای عمل جراحی است. هدف از جراحی، اصلاح تغییر شکل و جلوگیری از پیشرفت بیشتر انحنا است. بنابراین افرادی که با وجود پوشیدن بریس، زاویه انحراف آنها به بیش از 40 تا 50 درجه افزایش پیدا کرده است یا زاویه انحراف (معمولا بیش از 50 درجه) آنها بهقدری زیاد است که با بریس قابل کنترل نیست، کاندیدای مناسبی برای انجام جراحی هستند
پیشگیری از پیشرفت اسکولیوز
اسکولیوز کیفیت زندگی و فعالیتهای روزانه افراد را تحت تاثیر قرار میدهد. پیشگیری از پیشرفت اسکولیوز کار دشواری است اما با برخی تغییرات در سبک زندگی میتوان پیشرفت آن را مدیریت و از بدتر شدن انحنای ستون فقرات جلوگیری کرد.
این تغییرات عبارتاند از:
- ورزش کردن
- مدیریت و کاهش وزن
- نشستن صحیح پشت میز به خصوص در هنگام کار با رایانه
- مراجعه منظم به پزشک برای بررسی روند پیشرفت عارضه
عوارض درمان نکردن اسکولیوز
عوارض درمان نکردن و زندگی با اسکولیوز در هر فرد متفاوت است و همه افراد عوارض و علائم یکسانی را تجربه نخواهند کرد. اسکولیوز در اصل انحنای غیرطبیعی ستون فقرات است اما این انحنا میتواند از طرق مختلف، بدن را تحت تاثیر قرار دهد.
در بسیاری از موارد اسکولیوز منجر به درد نمیشود. اما هرچه فرد بیشتر با این عارضه زندگی کند، احتمال ایجاد درد در او بیشتر است. در صورت عدم درمان اسکولیز، عوارض جانبی و درد مزمن ناشی از آن میتواند شامل موارد زیر باشد:
- کمر درد
- گردن درد
- درد رادیکولار و منتشر شونده
- درد لگن و مفصل ران
- زانو درد
- پا درد: این دردها در بزرگسالی بیشتر بروز پیدا میکنند اما 20 درصد از کودکان و نوجوانان نیز ممکن است به دردهای عضلانی دچار شوند که با گذشت زمان و درمان نشدن وخیمتر خواهد شد.
- محدودیت در انجام فعالیتهای روزانه: اسکولیوز میتواند سبب محدودیت در فعالیتهای روزانه مانند پیادهروی، بلندکردن اجسام و ورزش شود. این مشکلات بیشتر در سنین بالاتر و در موارد شدیدتر خود را نشان میدهند، اما حتی موارد خفیفتر اسکولیز نیز میتواند باعث کاهش پتانسیل ورزشی فرد شود.
- عدم تقارن بدن: اسکولیوز میتواند بر وضعیت، ظاهر و تقارن بدن تاثیر بگذارد. برخی از موارد اسکولیوز منجر به عدم تعادل در شانهها، مفصل ران و لگن، تیغههای استخوان کتف و دندهها شود. معمولا اگر از پهلو به افراد مبتلا به اسکولیوز نگاه کنید، سر و گردن آنها به سمت جلو متمایل شده است. همچنین فضای بین بازو در یک طرف بدن ممکن است در مقایسه با طرف دیگر بزرگتر بهنظر برسد و موقعیت سر، بدن و لگن نسبت بهیکدیگر جابهجا شده باشد.
- مولفههای اجتماعی و عاطفی زندگی با آن: برخی از عوارض جانبی عدم درمان اسکولیوز در زندگی اجتماعی و عاطفی فرد ظاهر میشوند. انحنای غیرعادی ستون فقرات میتواند محدودیتهای فیزیکی ایجاد کند که سبب مشکلات اجتماعی خواهد شد، به طور مثال اسکولیوز در کودکان و نوجوانان ممکن است مانع از فعالیتهای گروهی و ورزشی آنها در مدرسه و در بین همسالان شود.
همچنین اسکولیوز میتواند بر خواب تاثیر منفی بگذارد و در نتیجه منجر به کاهش سطح انرژی، تحریکپذیری و کاهش عملکرد فرد در مدرسه یا محل کار شود.
زمانی که فرد اسکولیوز دارد، حفظ دیدگاه مثبت و خوشبینانه نسبت به زندگی دشوارتر است. از نظر عاطفی، این افراد اغلب با اضطراب و افسردگی دست و پنجه نرم میکنند که این موضوع میتواند بهاندازه عوارض فیزیکی آن، ناتوانکننده باشد.
- آرتروز در ستون فقرات و مفصل لگن
- مشکلات تنفسی
- تاثیر منفی بر وضعیت بدن و حالت ایستادن
- مشکلات تعادل و توازن بدن
- مشکلات گوارشی
- اختلال در خواب
هزینه انواع بریس در کلینیک دیاکو
هزینه نهایی بریس بستگی به نوع بریس انتخاب شده دارد و برای هر فرد میتواند متفاوت باشد. هزینه انواع بریس در کلینیک دیاکو بر اساس تعرفههای تصویب شده علوم پزشکی است و پس از ساخت بریس در مجموعه ما، فاکتور رسمی دریافت خواهید کرد.
سؤالات متداول
آیا اسکولیوز ارثی است؟
اگر یکی از اعضای خانواده شما به این عارضه دچار باشد، احتمال ابتلا به اسکولیوز بیشتر میشود، اما همه موارد اسکولیز ارثی نیستند.
آیا عارضهی اسکولیوز بر رشد قد تأثیر دارد؟
بله اسکولیوز با تاثیر روی الگوهای رشد در کودکان میتواند بر رشد قد تاثیرگذار باشد. همچنین بدتر شدن انحنای ستون فقرات بهخصوص در بزرگسالی در کوتاه شدن قد موثر است.
آیا اسکولیوز باعث کوتاهی قد میشود؟
بله اسکولیوز میتواند با از بین بردن انحنای درست ستون فقرات سبب کوتاهی قد و در نتیجه کاهش توانایی فرد برای ایستادن و همینطور کشش کامل و صحیح ستون فقرات شود.
آیا کوله پشتی سنگین باعث اسکولیوز میشود؟
خیر حمل وسایل سنگین از جمله کولهپشتی نمیتواند سبب ایجاد اسکولیوز شود. حمل و جابه جایی کوله پشتی سنگین در دوران کودکی میتواند سبب درد در کمر، شانه و گردن شود اما اسکولیوز به دلایل دیگری به وجود میآید.
آیا بد نشستن باعث اسکولیوز میشود؟
خیر بد نشستن یا لم دادن روی یک سمت بدن هنگام نشستن نمیتواند از عوامل ایجاد اسکولیوز و انحراف دائمی در ستون فقرات باشد.
آیا پوشیدن بریس انحراف ستون فقرات را صاف میکند؟
بریس روند پیشرفت انحنای ستون فقرات را کند یا متوقف و تا حدودی اصلاح میکند اما نمیتواند بهطور کامل و دائمی ستون فقرات را صاف کند.
آیا تمرینات فیزیوتراپی انحراف ستون فقرات را کاهش میدهد؟
فیزیوتراپی با کمک ورزش و تمرینات اصلاحی، باعث حرکت صحیح استخوانها و عملکرد درست ماهیچهها میشود، بنابراین تا حد کمی به ستون فقرات کمک میکند تا به جایگاه اصلی خود برگردد. هر چند که کاربرد آن بیشتر در کاهش درد و بهبود کیفیت زندگی است.
آیا اسکولیوز باعث معافیت سربازی میشود؟
بله در قانون فعلی، معافیت سربازی به اسکولیوز بیش از ۴۵ درجه در افراد دارای مدرک کارشناسی یا بالاتر و ۳۰ درجه در سایر افراد، تعلق میگیرد.
تفاوت اسکولیوز با لوردوز یا گودی کمر چیست؟
لوردوز افزایش انحنا به سمت جلو در ناحیه کمر است در حالی که در اسکولیوز، ستون فقرات به جای صاف بودن از یک طرف به سمت دیگر به شکل C یا S منحنی میشود.
تفاوت اسکولیوز با کیفوز یا قوز چیست؟
کیفوز یا قوز نقصی است که ستون فقرات در آن به دلایل مادرزادی یا اکتسابی دچار افزایش قوس غیرطبیعی میشود اما انحنا ندارد و با اسکولیوز که انحراف جانبی ستون فقرات است، متفاوت است.
آیا با وجود اسکولیوز باید رژیم غذایی خاصی داشته باشم؟
ممنوعیت غذایی برای اسکولیوز وجود ندارد. به طور کلی بهتر است از مصرف موادی که باعث از دست رفتن کلسیم و ضعیف شدن استخوانها میشود، پرهیز کنید. مصرف بیش از حد نوشیدنیهای قندی مانع جذب کلسیم میشوند، الکل تراکم استخوانها را کاهش میدهد و کافئین (قهوه و چای) منجر به از دست دادن کلسیم خواهد شد.
چه غذاها و مکملهایی برای اسکولیوز مفید است؟
بهترین رژیم غذایی برای اسکولیوز استفاده از مواد حاوی پروتئین، کلسیم و ویتامین دی (D3) است چرا که منجر به افزایش سلامت استخوانها خواهند شد. مصرف میوه و سبزیجات تازه، پروتئین (گوشت، ماهی، حبوبات) و همینطور ویتامین D3 و کلسیم را در رژیم غذایی خود قرار دهید.
آیا ورزش اسکولیوز را بدتر میکند؟
برخی ورزشها میتوانند باعث بدتر شدن اسکولیوز شوند. تمام ورزشهای کششی مثل ژیمناستیک و رقص باله و ورزشهایی مانند راگبی، هاکی، وزنه برداری، پرش ارتفاع، برخی حرکات یوگا میتوانند باعث چرخش مهرهها و در نتیجه بدتر شدن انحراف ستون فقرات شوند.
چه فعالیتی را با اسکولیوز نباید انجام داد؟
در اسکولیوز به هیچ عنوان فعالیتی که منجر به وارد کردن فشار بیشتر به ستون فقرات و پشت میشود نباید انجام داد. حمل و جابه جایی اجسام سنگین، پریدن و دویدن طولانی مدت، از جمله فعالیتهایی هستند که ممکن است شرایط فرد را وخیمتر کنند.
آیا شنا کردن برای اسکولیوز بد است؟
خیر، شنا یک ورزش بسیار خوب برای افراد دارای عارضه اسکولیوز است، چرا که میتواند منجر به بهبود وضعیت بدن، تقویت عضلات و افزایش انعطافپذیری شود.
بهترین حالت برای خوابیدن در اسکولیوز چیست؟
معمولا توصیه میشود که با وجود اسکولیوز، به پشت بخوابید. یک بالشت با ارتفاع کم انتخاب کنید که سر خیلی بالاتر از سطح بدن قرار نگیرد و به گردن فشار وارد نشود.
بدترین حالت برای خوابیدن در اسکولیوز چیست؟
بدترین شکل خوابیدن در اسکولیوز خوابیدن به شکم است چرا که سر در زاویه 45 درجه با بدن قرار میگیرد و سبب چرخش و پیچ خوردگی بیشتر ستون فقرات میشود.
